NAi auditorium (Foto: Gonny Jüngst)

De kredietcrisis en de daaropvolgende recessie heeft de bouwsector hard geraakt. In economisch slechte tijden is de verleiding groot om alleen de problemen van gisteren op te lossen en te denken aan eigen belangen. Terwijl juist vernieuwing en samenwerking nodig zijn om de economie weer robuust te maken en de bouwsector weer gezond. Architecten kunnen als geen ander met hun plannen een alternatieve leefomgeving tonen en de basis leggen voor een duurzame toekomst.

Economische crisis en de bouwsector
Vanaf het moment dat de mondiale economie in het najaar van 2008 door de kredietcrisis hard werd geraakt, gaat het ook bergafwaarts met de bouwsector. Door een dramatische vraaguitval staan de bouw- en vastgoedwereld er al bijna anderhalf jaar niet goed voor. De woningbouw is vrijwel stilgevallen, evenals de commerciële utiliteitsbouw. Mondjesmaat wordt nog gewerkt aan publieke opgaven zoals schoolgebouwen. De infrastructuur is de enige bouwsector die, vanwege stimulerend overheidsbeleid, nog enigszins kan doortrekken. Naar verwachting duurt het nog wel even voordat de opdrachtenstroom weer op gang komt. En dan nog blijft de vraag, hoe krachtig dat herstel zal zijn. Er zijn genoeg tekenen die erop wijzen dat blijvende krimp ons deel zal zijn, zoals de krachtige overheidsbezuinigingen waar Europa op af koerst.

Deze situatie trekt een enorme wissel op de dagelijkse praktijk van architecten, stedenbouwkundigen en andere ontwerpers van onze leefomgeving. Onderzoek van de Bond van Nederlandse architecten (BNA) wijst uit dat de werkvoorraad van architecten ten opzichte van het jaar 2008 ongeveer gehalveerd is.¹ Tegelijkertijd tekent zich onder ontwerpers een prijzenslag af om het weinige werk dat er is, en is het verwerven van opdrachten door zware (Europese) selectieprocedures voor architecten extreem kostbaar. Het zal niet lang meer duren voordat de ontwerpsector wordt geconfronteerd met een braindrain zonder weerga. Ervaren krachten stappen gedwongen uit en jongeren kunnen of willen niet meer toetreden.

Bouwen voor vandaag én morgen
In economisch slechte tijden is de verleiding groot om alleen de problemen van gisteren op te lossen en te denken aan eigen belangen. Terwijl juist vernieuwing en samenwerking nodig zijn om de economie weer robuust te maken. En juist daar biedt het werk van architecten en andere ontwerpers uitkomst. In plaats van te blijven hangen in doemscenario’s, kunnen zij als geen ander met hun plannen een alternatieve leefomgeving tonen en de basis leggen voor een duurzame toekomst. Nu geldt als nooit tevoren: liever honderd plannen in ontwikkeling voor een betere toekomst dan één plan in uitvoering voor een slecht verleden.

Ook moeten we ons dringend afvragen of de hedendaagse vraaguitval mag beslissen over de kwaliteit van de leefomgeving van onze en toekomstige generaties. Wie zich nu een positieve voorstelling maakt van het Nederland van pakweg 2025, ziet een land dat zich grote inspanningen heeft getroost. Een land dat zijn strijd tegen het water nog altijd weet te winnen. Een land dat zorgvuldig omgaat met de beschikbare ruimte. Een land waarin je gezond kunt leven en werken. Om deze kwaliteiten te waarborgen is goed ontwerp nodig en dus ook het vak dat daarin gespecialiseerd is: de architectuur. Het denken over en het maken van onze leefomgeving komen samen in de architectuur.

Ontwerp voorop
Wat met de dag duidelijker wordt, is dat de opgaven in ons land ongekend zijn. Denk alleen al aan: het verdichten van onze steden om Nederland open te houden en om een duurzame stedelijke economie mogelijk te maken, het hergebruik van miljoenen vierkante meters in verouderde bouwcomplexen en bedrijventerreinen om de enorme leegstand tegen te gaan, het flexibel bouwen op het water, het verduurzamen van de bouwindustrie met recycling en alternatieve energiebronnen. Dit zijn geen ‘klusjes’ om erbij te doen. Dit zijn dé opdrachten voor onze generatie.

Opdrachtgevend Nederland moet nu in actie te komen voor het behoud van ons ontwerptalent. Talent dat hard nodig is voor een duurzaam Nederland. In plaats van passief te blijven hopen op betere tijden, moeten actief krachten gebundeld worden om het vak architectuur een stap vooruit te helpen. Niet ten behoeve van het vak zelf, maar ten behoeve van de hele maatschappij. Meer dan ooit is de architectuur nodig als materiële drager van de toekomst die we ons wensen.

Opdrachtgevend Nederland, dan denken we al snel aan projectontwikkelaars, woningcorporaties en investeringsfondsen. Zij zouden zich door het bovenstaande aangesproken moeten voelen. Maar laten we niet de machtigste opdrachtgever vergeten. Dat is de Nederlandse burger zelf, die vandaag een stem uitbrengt. Daarmee geeft hij of zij een opdracht aan de overheid om dit land in de goede richting te leiden. Daarvoor is een stem nodig op partijen die durven kiezen voor

• Een overheid met lef en daadkracht, die een inspirerende in plaats van verstikkende wetgeving durft door te voeren.
• Een overheid als financier die niet alleen initiatieven ondersteunt die op korte termijn scoren, maar die ook zelf voorbeeldig opdrachtgever is van projecten die zich op de langere termijn terugbetalen.
• Een overheid als inspirator bij het stimuleren van ontwerp en het formuleren van toekomstvisies op het nationaal territorium.
• Kortom, een overheid die doorgaat met het land te geven waar het wereldberoemd om is geworden.

Ook dat doet uw stem. Geef architectuur een toekomst, geef de toekomst een kans op architectuur!



Ole Bouman, directeur Nederlands Architectuurinstituut
Karin Laglas, directeur Bond Nederlandse Architecten
Henk Ovink, directeur Nationale Ruimtelijke Ordening, Ministerie van VROM




¹ Zie onderzoek BNA, bericht geplaatst op 15 februari 2010.

Blog: Oplossing in ontwerp

Het NAi is ervan overtuigd dat architectuur een grote toekomst voor zich heeft, zolang de architectuur het heden maar overleeft. Want op dit moment zien we ons geplaatst tegenover enorme uitdagingen. De laatste paar jaar hebben duidelijk gemaakt hoezeer architectuur afhankelijk is van de credit culture van de laatste kapitalistische periode.
> Lees meer...

Blog: Het Nationale Ombouw project

Afgelopen vrijdag vierden we het nieuwe jaar in de Nederlandse architectuur, stedenbouw, en landschapsontwerp. Met zo'n kleine duizend mensen. Wegens zijn verbouwing nu niet in het Architectuurinstituut enkele straten verderop, maar in het trotse monument van het naoorlogse optimisme, het Groothandelsgebouw uit 1953, naar een ontwerp van Hugh Maaskant.
> Lees meer...

Persbericht (26 januari 2010): Tentoonstelling Architectuur als Noodzaak

24 ontwerpbureaus nemen het voortouw. Ze kijken naar wat nu nodig is. Zij gaan verder waar de markt nog aarzelt. De internationale reizende tentoonstelling ‘Architectuur als Noodzaak’ toont ontwerpen die zijn ontstaan vanuit de ambitie om bij te dragen aan een duurzame toekomst.
> Lees meer...

Blog: Kansen scheppen in China

Begin april werd kunstenaar/architect Ai Weiwei gearresteerd in China. Sindsdien is niet meer van hem vernomen. NAi's hoofd Presentatie schreef er een blog over. Op hetzelfde moment bezocht directeur Ole Bouman China in het kader van de matchmaking-activiteiten van de DutchDFA. Het contrast tussen de verhalen van Linda en Ole is exemplarisch voor de spagaat waarin het NAi, en Nederland, zich bevindt ten aanzien van de politieke situatie in China.
> Lees meer...

Blog: Rechtschapen ontwerpen

Rietveld. Het was een bijzonder man, daar waren velen tijdens zijn leven al van overtuigd. Hij was tegelijkertijd ook zo herkenbaar, zo een van ons. Zijn genie was dat hij iets heel bijzonders van die herkenbaarheid wist te maken. Het ging bij hem niet om de bekende hypocrisie van net doen alsof het bijzondere maar heel gewoon is; van het ontwerp dat slechts de wens of de smaak volgt van de gewone mensen. Nee, het ging bij hem om de consequente en tijdloze levenshouding dat het gewone iets subliems kan krijgen door er extreem eerlijk mee om te gaan; geen verhaaltje om het fraaier te doen lijken, maar een ontwerp dat zo dichtbij komt dat je deel van zijn verhaal kan worden.


> Lees meer...