Op de twaalde Architectuur Biënnale van Venetië laat het Nederlands Paviljoen met een totaalinstallatie zien dat architectuur kan bijdragen aan het signaleren en oplossen van maatschappelijke problemen. De tentoonstelling Vacant NL, where architecture meets ideas wordt verzorgd door het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) met Rietveld Landscape als curator. Aan het woord zijn Ole Bouman (directeur van het NAi) en Ronald Rietveld (oprichter van Rietveld Landscape).

Het NAi wil ontwerpers, ontwikkelaars en beleidsmakers inspireren tot architectuur die niet alleen functioneel en esthetisch is, maar bovendien een positieve verandering in gang zet. Vanuit dit gedachtengoed ontwikkelt het NAi de innovatie-agenda Architecture of Consequence. Niet voor niets vroeg het NAi Rietveld Landscape als curator voor de Nederlandse presentatie op de Architectuur Biënnale van Venetië. Het bureau staat erom bekend verandering tot stand te brengen door krachten te bundelen en disciplines te verbinden.

Ole Bouman, directeur van het NAi:‘Rietveld Landscape staat op een bijzondere manier in de beroepspraktijk. Ze zijn sterk in het combineren van theorie en praktijk, in het samenbrengen van opgaves die op zichzelf lijken te staan en werken makkelijk samen met anderen. Dat levert vaak nieuwe inzichten op.’

Wat was de opdracht van het NAi aan Rietveld Landscape?

Ole Bouman: ‘We hebben Rietveld Landscape gevraagd om binnen de contouren van Architecture als Noodzaak een statement af te geven over het vermogen van landschapsarchitectuur om bij te dragen aan de oplossing van grote maatschappelijke opgaven. Het bureau heeft ervoor gekozen om met het thema waardecreatie aan de slag te gaan en het verborgen potentieel van leegstand in Nederland aan de orde te stellen. Vacant NL, where architecture meets ideas laat zien dat architectuur echt het verschil kán maken.’

Wat is er te zien in het Nederlands Paviljoen?

Ronald Rietveld: ‘Het Nederlands Paviljoen (bouwjaar 1954) op het biënnaleterrein in Venetië staat al meer dan 39 jaar leeg; het wordt immers maar drie maanden per jaar gebruikt. Hiermee is het een van de duizenden leegstaande overheidsgebouwen die op Nederlands grondgebied ‘vacant’ zijn. We laten het paviljoen voor één keer ook tíjdens de Architectuur Biënnale van Venetië leeg. Bezoekers zullen de lege ruimte op zich laten inwerken en pas daarna de verborgen installatie ontdekken, die inzicht geeft in de potentie van tijdelijk vrije ruimte.’

Wat is het statement dat afgegeven wordt?

Ronald Rietveld: ‘Onze installatie roept de samenleving op om het enorme potentieel aan inspirerende, tijdelijk leegstaande gebouwen uit de 17^e,18^e,19^e ,20^e en 21^e eeuw te benutten voor innovatie binnen de creatieve kenniseconomie. We bepleiten dat al die tijdelijk vrije ruimte van grote waarde kan zijn voor een van de belangrijkste doelen die Nederland zich gesteld heeft: de top vijf van kenniseconomieën ter wereld binnendringen. Vacant NL, where architecture meets ideas is niet alleen een oproep aan creatief talent om de verborgen waarden in de samenleving te benutten, maar ook een ongevraagd advies aan landen die eveneens willen doorstoten naar de top der kenniseconomieën in de wereld, maar niet weten waar ze de verborgen krachten vandaan moeten halen. De transitie naar zo’n creatieve kenniseconomie vereist specifieke ruimtelijke condities. Wij focussen op de condities voor dat wat de overheid het ‘sleutelgebied creatieve industrie’ noemt. Innovatie in de creatieve industrie is gebaat bij kruisbestuiving en face-to-face contact met mensen uit wetenschap en technologie. Vernieuwing ontstaat vaak door een dialoog aan te gaan met hen die vanuit een ander perspectief naar dezelfde vragen kijken. Bovendien is de beschikbaarheid van betaalbare, inspirerende werkruimten van groot belang voor jonge talenten. De enorme hoeveelheid en variatie van leegstand in combinatie met een soepelere regelgeving daagt het uit tot een scala aan innovatieve experimenten.’

Hoe verschilt jullie aanpak van de herbestemming die nu al op veel plekken plaatsvindt?

Ronald Rietveld: ‘Bijzonder aan ons project is de koppeling aan de Kennis- en Innovatieagenda van Nederland. Startend vanuit die breed gedragen nationale ambitie, maak je andere keuzes voor hergebruik. Vacant NL, where architecture meets ideas is een oproep aan de nationale overheid, en met name de toekomstige Minister van Innovatie, om leegstand voor deze agenda te benutten. Het gaat ons om de periode tussen het ontstaan van leegstand en herbestemming of sloop. Op dit moment kost herbestemming enorm veel tijd doordat er eindeloos over vergaderd wordt en een verandering van het bestemmingsplan vereist is. Inspirerende, tijdelijke plekken binnen de creatieve industrie bieden de mogelijkheid om de netwerken van jonge creatieve ondernemers en wetenschappers te koppelen. Dit bevordert experiment en ondernemerschap. Design en architectuur hebben te lang op zichzelf gestaan, ook de wetenschap zat op een eiland. De noodzaak tot kruisbestuiving groeit; alleen zo is innovatie bij complexe opgaven mogelijk. We richten ons met name op overheidsgebouwen, die een week tot tien jaar leegstaan, maar hopen natuurlijk wel dat het goede voorbeeld van de overheid een spin-off naar de markt heeft. Overigens kunnen dergelijke experimenten ook inzicht bieden in de mogelijkheden van een locatie voor de langere termijn, zoals de tussentijdse invulling van de Westergasfabriek in Amsterdam heeft laten zien.’

Hoe verhoudt jullie visie zich tot Architecture of Consequence, de innovatie-agenda van het NAi?

Ronald Rietveld: ‘De link met de maatschappelijke urgenties die Architecture of Consequence aankaart is drieledig. Allereerst gaat ons voorstel over het vinden van nieuwe economische waarde. Leegstand heeft een enorme maatschappelijke en (creatief-) economische potentie die momenteel nauwelijks benut wordt. Wij stellen de overgang naar een creatieve kenniseconomie centraal. Ten tweede is hergebruik van leegstand vanuit duurzaamheidsperspectief een verstandige optie. Ten derde vragen de urgenties om innovatie. Niet om een beetje innovatie, maar om heel veel innovatie. Eigenlijk om een cultuur waarin ontwerp en innovatie centraal staan. Een belangrijke vraag is: hoe kunnen we heel veel talentvolle mensen met diverse achtergronden binnen de creatieve kenniseconomie activeren? Indien landschapsarchitectuur daadwerkelijk een relevante bijdrage wil leveren aan de grote maatschappelijke opgaven, is het noodzakelijk allianties aan te gaan met onderzoekers, belanghebbenden en specialisten.’

Wat hoopt het NAi hiermee in gang te zetten?

Ole Bouman:‘We laten zien dat het ontwerpend vermogen niet alleen slaat op nieuwe gebouwen, maar ook te vinden is in hergebruik. Je kunt ook creatief zijn vanuit het bestaande. Dat onderwerp willen we hoger op de internationale agenda krijgen. Misschien niet zozeer in vorm, maar meer in organisatorisch vermogen. De tentoonstelling is een open uitnodiging naar mondiaal aanwezig talent om gebruik te maken van de verborgen waarde in onze samenleving. Maar het is ook een pleidooi voor een innovatief en tolerant Nederland, dat slim omgaat met het aantrekken van talent. Wie pretendeert met maatschappelijk vastgoed innovatie te bevorderen, moet ook bereid zijn de meest innovatie geesten wereldwijd uit te nodigen en daarvan gebruik te maken.’

Wanneer is de tentoonstelling geslaagd?

Ole Bouman: ‘Ik zou het fantastisch vinden als de huidige belangstelling voor hergebruik geen kortstondige hype blijkt te zijn, maar echt iets waar de architectuur nog jarenlang mee voort kan. Dat architectuur niet alleen over nieuwe gebouwen voor oude functies gaat, maar ook over nieuwe functies in oude gebouwen. Een mooi resultaat zou zijn als er daadwerkelijk een aantal matches georganiseerd worden tussen creatief talent en de vastgoedwereld, waaruit onverwachte ontwikkelingsplekken ontstaan.’

Ronald Rietveld: ‘We hopen dat de installatie mensen inspireert en een meer ambitieuze manier van denken over mogelijkheden van tijdelijk hergebruik in gang zet. Tevens hopen we dat de nieuwe Minister van Innovatie inziet dat voor vernieuwing in de creatieve kenniseconomie goede ruimtelijke condities van onschatbare waarde zijn.’ <

Vacant NL genomineerd voor Rotterdam Designprijs én Premsela publieksprijs

De Rotterdam designprijs is één van de belangrijkste designwedstrijden in Nederland. Voor de editie van 2011, selecteerden vijf scouts ieder drie verschillende ontwerpers of projecten. De tentoonstelling Vacant NL is één van de vijftien genomineerden. In oktober dit jaar won de tentoonstelling tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven al een Dutch Design Award in de categorie interior.
> Lees meer...

Persbericht: Vacant NL, where architecture meets ideas

Tijdens de Architectuur Biënnale in Venetië 2010 pleit Nederland met de tentoonstelling Vacant NL, where architecture meets ideas voor intelligent hergebruik van tussentijds leegstaande gebouwen, om creatief ondernemerschap en innovatie te bevorderen.
> Lees meer...

Vacant NL winnaar Rotterdam Designprijs 2011

Vacant NL, where architecture meets ideas, ontworpen door Bureau Rietveld Landscape heeft afgelopen zondag, 12 februari de Rotterdam designprijs 2011 gewonnen. Het ontwerp is gemaakt in opdracht van het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) voor de Nederlandse inzending voor de twaalfde Architectuur Biënnale van Venetië. De burgemeester van Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, reikte de prijs uit in Museum Boijmans Van Beuningen.
> Lees meer...

Vacant NL, where architecture meets ideas winnaar Rotterdam Designprijs 2011

Vacant NL, where architecture meets ideas, ontworpen door Bureau Rietveld Landscape wint de Rotterdam designprijs 2011. Het ontwerp is gemaakt in opdracht van het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) voor de Nederlandse inzending voor de twaalfde Architectuur Biënnale van Venetië. De burgemeester van Rotterdam, Ahmed Aboutaleb, reikte de prijs zondag 12 februari uit in Museum Boijmans Van Beuningen.
> Lees meer...

Maquettes Vacant NL in NAi

Tentoonstelling 18 februari 2012  - 02 maart 2012 | Vacant NL, where architecture meets ideas is een installatie van het architectenbureau Rietveld Landscape, ontworpen in opdracht van het NAi en het Ministerie van OCW. De installatie was in zijn geheel te zien op de 12e Architectuur Biënnale van Venetië in 2010. Voor de gelegenheid werd het Nederlands paviljoen gevuld met een ‘zee van leegte’, verbeeld in blauwe maquettes. Elk vertegenwoordigde één leegstaand gebouw in Nederland. Een selectie van deze maquettes is nu te zien in Zaal 1 van het NAi, als tijdelijke installatie naast de hoofdtentoonstelling Nederland – Uit Voorraad leverbaar.
> Lees meer...