Collectie | Petra van der Ree | 28-07-2011

Soms word je langs omwegen op bijzondere dingen geattendeerd, zelfs in je eigen collectie. Museum Boijmans van Beuningen exposeert tot 9 oktober een prototype van de futuristische vakantiewoning Futuro (1968) van de Finse architect Matti Suuronen. Het bouwwerk vormt, samen met zo’n honderd kunstnijverheid- en designobjecten, de expositie ‘Futuro, utopie in constructie’.

Rode draad in de tentoonstelling is de zoektocht naar de perfect geconstrueerde vorm, waarbij zonodig wiskundige principes als de gulden snede, de Fibonacci reeks en de spiraal van Archimedes worden gebruikt. Lange tijd was er sprake van dat een aantal ontwerpen van H.P. Berlage voor glaswerk en een lichtarmatuur als bruikleen deel zouden uitmaken van deze expositie. Deze week werd definitief besloten van niet, maar zo kreeg ik wel een van die afgewezen stukken onder ogen: een presentatietekening voor een 'Kroon van Electrisch Licht'. Hij maakt, volgens de inventaris, deel uit van een serie van achttien ‘Ornamentmotieven en decoratieve voorwerpen naar voorbeeld van Kunstformen der Natur van Haeckel’.

Ernst Haeckel (1834-1919) was een Duitse bioloog en zoöloog. Hij deed onderzoek naar kwallen en microscopisch kleine diertjes. Hij was gefascineerd door de schoonheid en veelvormigheid van het leven in de zee. Tussen 1899 en 1904 maakte hij honderden schetsen van de soms kleinste organismen. Door patronen en symmetrieën bloot te leggen toonde hij de strakke organisatie van natuurlijke vormen. Het zijn verleidelijke, visueel krachtige tekeningen in uitbundige kleuren. Gravures op basis van zijn schetsen werden gebundeld in Kunstformen der Natur. Ze zijn vooral in de eerste helft van de 20ste eeuw van invloed geweest op kunst en architectuur vanwege de brug die ze slaan tussen kunst en wetenschap. Berlage trachtte in Haeckels eencellige organismen een meetkundig schema te vinden en stileerde ze binnen dit schema tot abstracte ornamenten.

Haeckels theorieën over de ontwikkeling van organismen zijn inmiddels weerlegd en grotendeels vergeten, maar zijn tekeningen blijven fascinerend. Hier nog een paar voorbeelden uit de serie die Berlage maakte: links ontwerpen voor vloerbedekking, glas in lood, sieraden en servies, en rechts de inspiratiebron uit 'Kunstformen'. Klik ze even aan voor een groter formaat en bijschrift.


De tekeningen van Berlage zijn ongedateerd, en het is niet helemaal duidelijk waarvoor ze bedoeld waren. Berlage heeft zich bij zijn ontwerp van de Koopmansbeurs in Amsterdam ook door Haeckel laten inspireren. Hij zocht zijn voorbeelden voor ornamentiek in de wereld van bloemen en planten, maar ook in de elementaire levensvormen zoals Ernst Haeckel die zo fraai had uitgebeeld. Deze serie ornamenten en decoraties is niet voor de Beurs ontworpen, maar ze bevatten wel motieven die in de Beurs zijn toegepast.

Alle platen uit Kunstformen der Natur zijn te bekijken in de beeldbank Wikimedia.

Zoeken in alle velden

Door: Klaas Nienhuis

Op: Maison d' Artiste Sorry, deze link: http://skfb.ly/ji3h2d0a > Lees meer...

---

Door: Klaas Nienhuis

Op: Maison d' Artiste Ik heb het 3D model nu ook in online geplaatst op sketchfab. Je kan het model in 3D direct via de... > Lees meer...

---

Door: JulieArmstrong18

Op: NAi = Open People deserve very good life time and <a... > Lees meer...

---

Door: Melvin

Op: Dromen van een toekomst met… (deel II) Mooie intiatieven uit Rotterdam. Zie ook de eetbare stad:... > Lees meer...

---

Door: Ben

Op: Protest Leuke foto! de dikke middelvinger van Koolhaas. > Lees meer...

---

Door: wat een onzin

Op: Protest architectuur is helemaal geen protest dat maak jij ervan architectuur is er, geeft licht of is vol... > Lees meer...

---

Door: Erik

Op: Het laatste postkantoor Deze zou ook mooi passen in de (digitale )schatkamer. Toch? Ik zie ook dat utrecht nog leeg is dus... > Lees meer...

---

Door: Monique Teunissen

Op: Het laatste postkantoor Zo'n markant openbaar Nederlands interieur zou zeker in verband met het 'World Interior... > Lees meer...

---

Door: Johan Jaspers

Op: Selectie archiefmateriaal voor John Habraken Habraken had met zijn SAR een grote invloed op de Belgische "laatste modernist" Willy Van... > Lees meer...

---

Door: Petra van der Ree

Op: Nogmaals: Flickr Commons Ik heb daar van te voren natuurlijk wel expliciet naar gevraagd, en mij is verzekerd dat dat geen... > Lees meer...

---