Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Architecten, Architecture of Consequence, Architectuur en stedenbouw | Jorn Konijn | 16-08-2010
Wat is de relatie tussen ontwerp en gedrag? Wat is de
invloed van een gebouw op de activiteit van de personen die zich daarin
bevinden? Is het gebouw slechts een schil waarin een persoon zich vrij
beweegt?
Of stuurt de architect middels zijn ontwerp het gedrag van mensen aan?
Is het
slechts "een dak boven het hoofd" of "een leidraad die mensen
stuurt"? Kan het ontwerp van een gebouw im- of expliciet een invloed uit
oefenen op het gedrag van mensen? En hoe gaat een architect hiermee om?
In zeer korte tijd stuitte ik op twee ontwerpen die antwoord
geven op bovenstaande vragen. Twee ontwerpen van compleet verschillende orde,
van verschillende tijd, van verschillende grote en van verschillende locatie.
De ene bevindt zich in Drachten, Friesland. De andere in Sao Paulo, Brazilië.
Architect Jan Konings ontwierp enkele jaren geleden enkele
buitenbankjes voor een schoolplein in Drachten. Het is een speels, bijna
humoristisch ontwerp waarin het zitgedeelte versmald is tot de lengte van een
voet en de top van de rug verlengd is om op te zitten. Konings ontwierp de
bankjes nadat hij zag dat scholieren veelal juist niet op de zitting van de
bank maar op de rug zitten. De bank helpt dit gedrag faciliteren. Schoenen op
de zitting, kont op de rug.
Maar waarom zit een gemiddelde scholier eigenlijk zo op een
bankje? Niet omdat het prettig zit. Een scholier zit zo uit rebelsheid, uit
tegendraadsheid. De bemodderde schoenen op de zitting om de 'losers' die na hen
op het bankje gaan zitten van een smerige broek te voorzien. Daarnaast zit de
stoerste scholier natuurlijk hoog op zijn troon, met het overzicht over het
plein. Maar wat is rebelsheid nog wanneer het volledig ontworpen is? Konings
faciliteert middels zijn ontwerp die rebelsheid. Hollandser kan bijna niet.
Groter contrast met het werk van de Braziliaanse architect
Joao Batista Vilanova Artigas (1915 - 1985) is er bijna niet. Als grondlegger
van de "Sao Paulo-school" - en mentor van de latere
Pritziker-prijswinnaar Paulo Mendez da Rocha - heeft hij enkele belangrijke
gebouwen op zijn naam staan. Een daarvan is de bouwkunde faculteit van de
Universiteit van Sao Paulo, FA USP, een magnifiek, brutalistisch en
tegelijkertijd sensueel gebouw. Bij binnenkomst in het gebouw is het eerste wat
opvalt een groot gapend gat van ongeveer 15 bij 15 meter dat de bezoeker
verwelkomd. Het gat is ongeveer 5 meter diep en vormt een kijkje naar de etage
eronder. Om het gat heen is geen enkel hek, geen enkele afscheiding... zelfs
geen enkel waarschuwingsbordje te vinden. Toen ik het zag kon ik het niet
geloven. Geen enkel Nederlands veiligheidsreglement
zou dit ook maar een dag toestaan. Zou het in Nederland ontworpen en uitgevoerd
zijn, zou Pieter van Vollenhoven op dag 1 klaar staan om desnoods zelf de
hekken aan te brengen. In Sao Paulo staat het gebouw er al 41 jaar zo bij. Voor
zover ik heb kunnen achterhalen is er niemand in al die jaren het 6-meter diepe
gat ingevallen.
Het verschil met het ingekaderde ontwerp van Konings is dat
Artigas de bezoeker de volledige vrijheid geeft. De bezoeker moet zelf maar
opletten dat hij niet valt. En wellicht juist daarom, juist vanwege die
"risico factor" in het ontwerp, geeft de architect de gebruiker een
groot verantwoordelijkheidsgevoel. Een behoorlijk liberale gedachte voor de
overtuigd communist Artigas! Bij Konings gebeurt het omgekeerde. Het design
oogt radicaal - de ultieme basisvorm van de oervorm van de bank wordt op zijn
kop gezet - maar vertelt iets anders! Konings bepaalt met zijn ontwerp niet
alleen het exacte gebruik van het object, hij faciliteert ook een 'proces' dat
juist niet ingekaderd, gefaciliteerd of ontworpen wil worden. Je zou willen dat
de scholieren in Drachten die bankjes vandaag nog in de hens steken of anders
dusdanig ombouwen tot gewone bankjes waarop weer "rebels" gezeten kan
worden. Niet omdat het niet mooi is - integendeel! - maar juist uit rebelsheid.
Zo'n brandje of aanpassen zou Konings overigens vast waarderen.
Zowel het ontwerp van de faculteit als van de bankjes zegt
veel over de tijd waarin ze zijn gebouwd. Het liberale idee in 1969 was er een
van 'een totaal maakbare samenleving die door de architect geschetst werd en
door de gebruiker werd 'ingericht'. Het liberale idee vandaag de dag is een
vreemd soort liberalisme waarin we struikelen over een 'tsunami aan regelgeving'.
Waar zie je nog een ontwerp dat een uitdaging genereert voor eigen
verantwoordelijkheid en zelfontplooiing van de gebruikers? Waar is de architect
die regelgeving en veiligheidsvoorschriften opzij durft te zetten? De architect
die de gebruiker uitdaagt en niet de les probeert te lezen. Waar is de
architect die een moderne versie van het gat van Artigas in zijn ontwerp nog
aan durft? Exclusieve hekjes en veiligheidsvoorschriften dan wel!
Reacties:
18-08-2010
ha Jorn! leuk stukje! verder de volgende stelling, omdat ´leuk stukje´ wel heel makkelijk is: mensen kunnen alleen in dat gat vallen omdat Artigas vond dat iedereen het recht had om in een gat te vallen. alles aan het gebouw gaat over vrijheid, democratie en uitdagen, het is het rebelse statement van een dissident ten tijde van extreme oppressie door een militaire dictatuur. (hij is later verbannen). daardoor is het onmogelijk voor gebruikers (studenten) om het gebouw anders dan zo te gebruiken. net zoals oma niet lekker kan zitten op de banken van Jan is het gebouw van Artigas een hel voor (bijv.) niet-rebelse en aan regels en regelmaat gehechte 9-5 kantoorbaan-liefhebbers. en voor blinden. nog even over de banken, zijn die niet gewoon zo rebels omdat Jan zelf een beetje rebels is? of moest dat van de opdrachtgever? Jan? overigens, ik ben groot voorstander om bij wijze van test allebei de ontwerpen in de brand steken, en ook mensen weer de mogelijkheid geven om in gaten te vallen zonder eerst over hekjes te moeten klimmen. hartelijke groet uit Sampa! Sander.
* Verplichte velden
Op: Wonen in een echte Rietveld (of toch liever niet) SDYqdm <a href="http://qrwnxpzriofs.com/">qrwnxpzriofs</a> > Lees meer...
Op: Met de metro in Dubai Jan 23, 2011 13:26 Jan Ate en anerde kandidaten : Familie voetbalploeg staat helemaal achter jou om... > Lees meer...
Op: Catching the Spirit Присоединяюсь. Это было и со мной. Давайте обсудим этот вопрос…. Het strptaunt is Literaire... > Lees meer...
Op: Heilige huisjes Een dhtodacroe, liefdevolle beschouwing. Inderdaad is de tijd nodig om tot een juiste oplossing te... > Lees meer...
Op: Wonen in een echte Rietveld (of toch liever niet) WbJzak , [url=http://gwmyliwctlpe.com/]gwmyliwctlpe,... > Lees meer...
Op: SARA: uitzien naar de late majority Oh, jij bent ook naar Kronenburgpark gesweet. Mijn voeten waren ook kapot. Ook veel heuvels enzo,... > Lees meer...
Op: Protest Leuke foto! de dikke middelvinger van Koolhaas. > Lees meer...
Op: Protest architectuur is helemaal geen protest dat maak jij ervan architectuur is er, geeft licht of is vol... > Lees meer...
Op: Het laatste postkantoor Deze zou ook mooi passen in de (digitale )schatkamer. Toch? Ik zie ook dat utrecht nog leeg is dus... > Lees meer...
Op: Het laatste postkantoor Zo'n markant openbaar Nederlands interieur zou zeker in verband met het 'World Interior... > Lees meer...