Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Collectie | Ellen Smit | 27-04-2010
Op 1 april 2010 was ik te gast op de opening van de tentoonstelling Alles of
niets - Robert van 't Hoff, architect van een nieuwe samenleving in
het Kröller-Müller Museum in Otterlo. Van 't Hoff (1887-1979) is zonder twijfel
een van de meest radicale architecten van de twintigste eeuw. Hij toonde een
enorme ambitie om via architectuur de wereld te verbeteren. Lang voordat wij
het woord consuminderen uitvonden, wees Van 't Hoff ons 75 jaar
geleden al op de negatieve gevolgen van massa-consumptie en extreem
materialisme.
> Kist voor het oeuvre overzicht van Van 't Hoff, ca. 1941. Collectie:
NAi, Rotterdam. Opname: I. Oosterheerd.
Raadselachtig archief
Het NAi levert een aanzienlijke bruikleen aan de tentoonstelling in de
vorm van 'de Koffer van Van 't Hoff'. Deze 'box' met panelen vormde voor mij
één van de meest raadselachtige archieven in de collectie van het NAi. De
koffer bevat tien ontwerpen van Van 't Hoff, die hij in 1941 zelf selecteerde
voor een presentatie van zijn werk in Edinburgh. Minstens de helft van zijn
projecten nam hij er echter niet in op. De koffer bevat hoofdzakelijk uitgevoerd werk, op
keurige wijze gedocumenteerd: de streekgebonden hofstede De Zaaier (1911) bijvoorbeeld, een ambachtelijk uitgevoerde atelierwoning,
en zijn architectonische 'doorbraak' Villa Henny (1914) . Met deze persoonlijke
keuze schotelt de architect ons een brave en haast onschuldige opsomming van
zijn werk voor, de bekende ontwikkeling van de traditionele naar de moderne en
dus 'juiste' architectuur, een loopbaan waar je je geen buil aan kunt vallen en
waarmee je voor de dag kunt komen, zo lijkt het…. Uit niets blijkt de
worsteling van Van 't Hoff met de rauwe werkelijkheid, met zijn ambitie om de
wereld te veranderen, zijn politieke engagement, en zijn diepe teleurstellingen
na het uitblijven van concrete resultaten. Waarom verzweeg hij
zijn oproep tot revolutie in zijn manifest Abolition en zijn andere
geschriften? En waarom vernietigde hij een groot deel van zijn nalatenschap?
Uit ijdelheid? Om toekomstige onderzoekers te sturen in hun onderzoek? Uit
frustratie, privacy, schaamte of teleurstelling? 
> Na het uitblijven van een reactie op zijn manifest Abolition
maakte Van 't Hoff een maandenlange wandeltocht door Engeland, 1927.
Particuliere verzameling, familie Van 't Hoff, GB.
Een nieuwe utopie
De presentatie van de koffer in de tentoonstellingscontext van Van 't Hoffs
andere ontwerpen, geschriften en verzamelde boeken verheldert niet alleen veel
over de sociale betekenis van het koffermateriaal, maar ook over de schokkende
actualiteit ervan. Bijvoorbeeld zijn sociaal-utopisch geschrift Abolition (1926), over een reeks
misstanden waaraan volgens hem een eind moest worden gemaakt: de oneerlijke
verdeling van productiegoederen en welvaart bijvoorbeeld, maar ook sociale
uitsluiting, milieuverontreiniging, massaconsumptie en materialisme. In
Abolition (afschaffing) pleit Van 't Hoff voor de leefgemeenschap of de commune
als de ideale samenlevingsvorm. Met het geschrift wilde hij de basis leggen
voor een netwerk van anti-kapitalistische samenlevingsvormen, een nieuwe
ecologische utopie. De tentoonstelling laat zien hoe Van ' t Hoff vanuit dit
wereldbestormende pamflet moeiteloos de stap maakte naar zijn eigen leefwereld.
Zijn ontwerpen voor de drie woonhuizen in Laren (1919-1920), waaronder zijn eigen woonhuis, zijn als commune
ontworpen. De presentatie van de panelen uit de koffer op deze tentoonstelling
verdiept het op het eerste gezicht brave karakter van de ontwerpen. Deze laten
zich nu niet meer alleen lezen als een zoektocht naar een nieuwe esthetische
vormentaal. De op lokale traditie gebaseerde boerderij
De Zaaier en het wederopbouwplan voor de Engelse stad Coventry
bijvoorbeeld krijgen nu de betekenis van
utopische leefgemeenschappen, met sociale voorzieningen en gemeenschappelijk
grondbezit. 
> De auteur bij het
ontwerp voor een wooncommune in Coventry (GB) dat Van 't Hoff later toevoegde
aan zijn werkenoverzicht, 1945. Collectie: NAi,
Rotterdam. Opname: H. Berens.
Architectuur als Noodzaak
We
zullen nooit precies weten waarom Van 't Hoff slechts tien werken schonk aan
het NAi. Maar een diepe teleurstelling vanwege het uitblijven van een betere
wereld is een zeer aannemelijke verklaring. Toch is het een uitdaging om in
deze teleurstelling, een inspirerend voorbeeld voor de actualiteit te zien. De
thema's waar Van 't Hoff mee bezig was, zijn nog steeds uiterst actueel en
staan ook op de innovatieagenda van het NAi, Architectuur als Noodzaak. De
nalatenschap van Van't Hoff toont aan dat de wereld willen verbeteren één ding
is, maar om dit ook te bereiken weer iets anders is. Dit laatste heeft niet
alleen te maken met het maken van goede ontwerpen, maar met de positie die een
architect inneemt in de samenleving en de ontwerppraktijk. Werkelijk
verandering te weeg brengen betekent in staat te zijn om anderen te kunnen
mobiliseren, samen te werken, de bereidheid hebben om compromissen te sluiten.
Van 't Hoff voerde zijn professie zo dogmatisch uit
('het is alles of niets') dat hij het slachtoffer werd van zijn eigen
fanatisme. Teleurgesteld trok hij zich na 1927 terug in een isolement en als
architect ontwierp hij bijna niets meer. Maar zijn maatschappijbewuste ontwerpmentaliteit
en zijn activistische houding om architectuur in
te zetten als middel voor het maken van een betere wereld, blijven inspireren.
Tip: beluister ook het interview met architectuurhistoricus Dolf Broekhuizen (samensteller van
de tentoonstelling en tevens co-auteur van de monografie
die onlangs over Van 't Hoff verscheen) op de website van VPRO's De Avonden.
* Verplichte velden
Op: Wonen in een echte Rietveld (of toch liever niet) SDYqdm <a href="http://qrwnxpzriofs.com/">qrwnxpzriofs</a> > Lees meer...
Op: Met de metro in Dubai Jan 23, 2011 13:26 Jan Ate en anerde kandidaten : Familie voetbalploeg staat helemaal achter jou om... > Lees meer...
Op: Catching the Spirit Присоединяюсь. Это было и со мной. Давайте обсудим этот вопрос…. Het strptaunt is Literaire... > Lees meer...
Op: Heilige huisjes Een dhtodacroe, liefdevolle beschouwing. Inderdaad is de tijd nodig om tot een juiste oplossing te... > Lees meer...
Op: Wonen in een echte Rietveld (of toch liever niet) WbJzak , [url=http://gwmyliwctlpe.com/]gwmyliwctlpe,... > Lees meer...
Op: SARA: uitzien naar de late majority Oh, jij bent ook naar Kronenburgpark gesweet. Mijn voeten waren ook kapot. Ook veel heuvels enzo,... > Lees meer...
Op: Protest Leuke foto! de dikke middelvinger van Koolhaas. > Lees meer...
Op: Protest architectuur is helemaal geen protest dat maak jij ervan architectuur is er, geeft licht of is vol... > Lees meer...
Op: Het laatste postkantoor Deze zou ook mooi passen in de (digitale )schatkamer. Toch? Ik zie ook dat utrecht nog leeg is dus... > Lees meer...
Op: Het laatste postkantoor Zo'n markant openbaar Nederlands interieur zou zeker in verband met het 'World Interior... > Lees meer...