Lezing/debat/symposium | NAi Rotterdam - Auditorium | 01/07/12 13:00 - 16:30

Categorie:

^{12.07.01 Lezing Herman Hertzberger from NAi on Vimeo.}

Architect Herman Hertzberger vierde zijn 80ste verjaardag in het NAi met een lezing over het ontwerpen van scholen. Speciaal voor deze gelegenheid werd in de foyer van het NAi een selectie getoond van de meest innovatieve scholen uit het NAi-archief. Hertzberger sprak in zijn lezing over het baanbrekende van schoolontwerpen van architecten als Dudok, Van Woerkom en Verhoeven. Aan de hand van eigen werk zette hij vervolgens zijn visie op het ontwerp van scholen uiteen die vertrekt vanuit de overtuiging dat architectuur moet verbinden in plaats van scheiden. Dit vertaalt zich naar scholen waarin klaslokalen open zijn en gangen zoveel mogelijk worden vermeden. In een school moet volgens Hertzberger namelijk elke ruimte kunnen worden gebruikt als leerruimte. Essentieel is een goede gemeenschappelijke ruimte die, net als een plein in de stad, dé plek is waar iedereen elkaar kan ontmoeten. Kortom, de gedachte van een school als kleine stad. Een omkering van deze vergelijking is voor Hertzberger even belangrijk. Refererend aan een zeer vroege jeugdherinnering waarin hij in aanraking kwam met architectuur, benadrukte Hertzberger dat het belangrijk is dat gebouwen niet onaantastbaar zijn, maar deel uit maken van de wereld van kinderen zodat zij er vroeg mee vertrouwd kunnen raken.

Voorafgaand aan de lezing werd de documentaire De school als stad (2012) van Moniek van de Vall en Gustaaf Vos vertoond.


^{12.07.01 Gesprek Herman Hertzberger & Willem Lust from NAi on Vimeo.}

De scholen van Herman Hertzberger
Herman Hertzberger geldt als de meest toonaangevende scholenbouwer in Nederland. Sinds de jaren zestig heeft hij hierop een belangrijke visie ontwikkeld. De sociale ruimte staat hierin centraal vanuit het geloof dat je door ruimtelijke ingrepen mensen bij elkaar laat komen, laat blijven en elkaar laat ontmoeten. Hertzberger brak begin jaren ’80 door met zijn Apolloscholen in Amsterdam; scholen met een vriendelijk karakter door hun villa-achtige uitstraling en met de voor Hertzberger typerende hal, die een multifunctioneel karakter heeft en zou uitgroeien tot zijn handelsmerk. Hierin ligt de uitdaging voor al zijn ontwerpen: er voor zorgen dat mensen elkaar ontmoeten. Een opgave die in al zijn gebouwen centraal staat. Recente schoolgebouwen van zijn bureau Architectuurstudio HH zijn de Bètafaculteit van de Universiteit van Amsterdam, de uitbreiding en renovatie van de NHL Hogeschool in Leeuwarden en de faculteit Bètawetenschappen op de Uithof van Universiteit Utrecht. De laatste gerealiseerde ontwerpen zijn een basisschool in Eindhoven en een school voor zowel basis als middelbaar onderwijs in Rome. Momenteel werkt Architectuurstudio HH aan de faculteit Natuurkunde en Electrotechniek van de TU Eindhoven. Herman Hertzberger werkt op het snijvlak van organisatieschema’s en ziel. Veel van zijn ruimtelijke ideeën zijn gemeengoed geworden, maar zijn gevecht tegen de zielloosheid en vóór de aandacht voor het menselijke blijft hij voeren. Het ontwerpen van scholen en tegenwoordig multifunctionele accommodaties dreigt maar al te vaak op te gaan in een wereld van wenken en voorschriften, van Onderwijswaaiers (2011) en, heel plat, in een wirwar van identiteiten die om voorrang strijden.

NAi-Collectie
Wie in de collectie van het NAi duikt, vindt tal van innovatieve schoolgebouwen. Scholen hadden in de jaren twintig en dertig een belangrijke stedenbouwkundige rol. Nieuwe inzichten op het gebied van hygiëne en gezondheidszorg zorgden voor nieuwe typen scholen, zoals de openluchtschool. In de jaren zeventig maakte de school als een organische gemeenschap opgang. In het NAi werd een selectie van scholen tentoongesteld van onder andere Dudok (Geraniumschool in Hilversum), Duiker en Bijvoet (Openluchtschool in Amsterdam) Verhoeven (scholen in Cuijk en Rotterdam) en OMA/Rem Koolhaas (school Y-plein Amsterdam).

Heel bijzonder zijn de projecten en publicaties die de oorsprong blootleggen van de gemeenschappelijke hal, het handelsmerk van Herman Hertzberger, zoals de monografie over scholenbouw die de Stichting Bouw kort na de Tweede Wereldoorlog publiceerde. Engeland is hét grote voorbeeld in het idee over de school als een organische gemeenschap, wat nog eens in 1949 bevestigd wordt in het beroemde scholenbouw-nummer van tijdschrift FORUM. Dit is de voedingsbodem waarin Hertzberger in 1958 afstudeerde en in 1960 zijn eigen bureau oprichtte.


_{Herman Hertzberger met een detail maquette van zijn ontwerp voor de Romanina school in Rome. Foto: Carel van Hees.}

Herman Hertzberger
Herman Hertzberger studeerde in 1958 af als bouwkundig ingenieur aan de Technische Hogeschool Delft. Van 1965 tot 1969 was hij docent aan de Academie van Bouwkunst in Amsterdam en van 1970 tot 1999 was hij buitengewoon hoogleraar aan de Technische Universiteit Delft. Van 1990 tot 1995 was Hertzberger decaan van de postdoctorale opleiding voor architectuur, The Berlage Institute in Amsterdam. Daarnaast was hij gastdocent aan talrijke universiteiten en architectuuropleidingen in het buitenland. Tijdens en in aansluiting op zijn studie begon Herman Hertzberger met eigen werk en richtte hij in 1960 zijn eigen architectenbureau op - de huidige Architectuurstudio HH. Zowel nationaal als internationaal won Hertzberger een groot aantal prijsvragen, kreeg erelidmaatschappen toegekend en bekleedde een eredoctoraat te Genève. Onlangs nog ontving Herman Hertzberger de prestigieuze Royal Institute of British Architects (RIBA) Gold Medal.

Bekende gebouwen van zijn bureau zijn onder meer het hoofdkantoor van Centraal Beheer in Apeldoorn (1968-1972), Muziekcentrum Vredenburg in Utrecht (1973-1978, inclusief de uitbreiding en renovatie (2004-2013), het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in Den Haag (1979-1990) en het Chassé Theater in Breda (1992-1995).

Herman Hertzberger was van 1959 tot 1963 redacteur van het tijdschrift FORUM, met onder andere Aldo van Eyck en Jaap Bakema. Naast vele tijdschriftartikelen publiceerde hij de boeken Ruimte maken, ruimte laten, lessen in architectuur (1991), een gebundelde uitgave van zijn colleges aan de Technische Universiteit Delft. Dit boek werd in het Engels, Japans, Duits, Italiaans, Portugees, Chinees, Grieks, Perzisch, Koreaans en Frans vertaald. In 2008 verscheen Ruimte en leren, een boek waarin zijn ruime scholenbouwervaring, kennis en opvattingen zijn vastgelegd in een theoretische beschouwing over de ruimtelijke condities van leren. In 2009 verscheen Herman Hertzberger Alle Scholen waarin niet alleen zijn al zijn tot dan toe al dan niet gerealiseerde scholen zijn opgenomen, maar ook een essay van Abram de Swaan die hem roemt als een bij uitstek sociologisch architect. In 2010 verscheen de biografische documentaire Ik zag ruimte, een film over de architect Herman Hertzberger door Kees Hin, ook uitgegeven op dvd (uitgeverij 010). In 2012 is de documentaire De school als stad van regisseurs Moniek van de Vall en Gustaaf Vos uitgebracht.

Herman Hertzberger. Foto: Carel van Hees.

Then/Now: Team 10

Lezing/debat/symposium | De Dépendance, Schieblock - | 18/11/10 20:00 - 22:00 Het debat over hoe architectuur de maatschappij kan verbeteren is niet nieuw. Dezelfde vragen werden al gesteld op het architectuurcongres (CIAM) in Otterlo in 1959. Een aantal geluidsopnames van het betreffende congres voeren terug naar het gedachtegoed van architectengroep Team 10. De fragmenten waren de aanleiding voor een debat op donderdag 18 november 2010.
> Lees meer...

John Habraken: Tijd en de structuur van het alledaagse

Lezing/debat/symposium | De Dépendance, Schieblock - | 19/05/11 20:00 - 22:00 Hoe kan architectuur veranderingen in de tijd accommoderen en ruimte bieden aan het alledaagse? Deze vraag staat sinds de jaren zestig centraal in het imposante oeuvre van de vooraanstaande architect en architectuurtheoreticus John Habraken. In zijn NAi-lezing op 19 mei 2011 sprak Habraken over de uitgangspunten van zijn idee van de ‘drager’ en de ‘inbouw’. Aansluitend ging architect en leerling van Habraken, Sjoerd Soeters, hierover met hem in gesprek.
> Lees meer...

Then/Now #3: Biopolis | Hydrobiopolis

Lezing/debat/symposium | 13/10/11 20:00 - 22:00 In de derde aflevering in de reeks Then/Now stond het visionaire ontwerp Biopolis/Hydrobiopolis van het architectenechtpaar Enrico en Luzia Hartsuyker centraal. De Biopolis (vanaf 1961) is een serieuze onderneming om een duurzame verstedelijking te verwezenlijken met betrekking tot sociale interactie, klimaat, recreatie, kennis, vervoer en energiestromen. Diverse sprekers hielden tijdens deze avond de uitgangspunten van Biopolis opnieuw tegen het licht en gingen in op de actuele betekenis van dit plan.
> Lees meer...

Then/Now #4: Het publieke domein als politiek medium?

Lezing/debat/symposium | NAi Rotterdam - Auditorium | 24/05/12 20:00 - 22:00 Straten, pleinen, openbare en representatieve gebouwen vormen het publieke domein van de stad. Willen machthebbers hun politieke utopia's onder de mensen brengen, dan is er geen betere plek om dat te doen dan in het publieke domein; wil de oppositie ertegen protesteren, dan is ook daarvoor het publieke domein de aangewezen plek. Zo was de situatie eeuwenlang. Maar is dit nog steeds zo? Deze vraag stond centraal tijdens Then/Now#4.
> Lees meer...

Debat: Compacte stad 2.0

Lezing/debat/symposium 31 maart 2011 20:00 | Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft samen met stedenbouwer en planoloog Luuk Boelens het initiatief genomen om terug te blikken op 25 jaar compacte stadbeleid. Met het boek Compact City Extended maken ze de huidige balans op en schetsen ze de contouren van het beleid van de toekomst. Prominente opiniemakers binnen verschillende sectoren gingen op 31 maart met elkaar in debat over de verwezenlijking van de Compacte Stad 2.0.
> Lees meer...