> J.F. Staal. Prijsvraagontwerp voor warenhuis De Bijenkorf in Den Haag, 1923. Niet uitgevoerd. Collectie NAi / STAX pf36.3
Oktober 2010 | In juni werd de Rotterdam-editie van UAR gelanceerd, de smartphone applicatie van het NAi. Daarvoor waren van ongeveer 70 projecten tekeningen uit de NAi collectie geselecteerd. Vanaf 11 november is UAR ook operationeel in Amsterdam, en vervolgens in Den Haag (december) en Utrecht (februari). Daarvoor moeten nog eens honderden nieuwe stukken worden geselecteerd. Een toelichting én een kleine vooruitblik op de selectie.
‘Zien wat er niet is’, is de slogan van UAR. Met Augmented Reality leg je een virtuele laag over de werkelijkheid. In UAR wordt aan bestaande gebouwen een historische, een toekomstige of een alternatieve laag toegevoegd, waardoor er een nieuwe realiteit ontstaat. Om de stad te kunnen laten zien zoals die er ooit heeft uitgezien, om gebouwen te tonen die er hadden kunnen staan, zijn de collecties van erfgoedinstellingen onmisbaar.
Niet-uitgevoerde ontwerpen
Er is veel meer getekend dan er ooit gebouwd is. De NAi-collectie bevat naast tekeningen van bestaande gebouwen ook veel niet uitgevoerde ontwerpen. Inzendingen voor prijsvragen bijvoorbeeld, eerste schetsontwerpen of ontwerpen voor afgelaste projecten. Waren er toentertijd andere keuzes gemaakt, door de architect, door een opdrachtgever of jury, dan had Nederland er heel anders uitgezien. Die andere werkelijkheid is nu met UAR te ervaren. 
> C. Feltkamp. Ontwerp voor een concertgebouw in Amsterdam, 1924. Niet uitgevoerd. Collectie NAi/FELT t2
Inventarisatie
Voor de selectie van Rotterdam is uitgegaan van een groslijst van gebouwen van de Gemeente Rotterdam. Aan de hand daarvan is gekeken van welke projecten de collectie tekeningen bevat. Van Amsterdam en Den Haag was een dergelijke inventarisatie nog niet beschikbaar, dus daar is het collectiemateriaal zelf leidend geweest. In eerste instantie is gekeken naar alternatieve ontwerpen, zoals prijsvraagtekeningen, uit de periode 1900-1940. Een mooi voorbeeld daarvan is een plan van Wijdeveld voor het Damrak zonder de Bijenkorf uit 1939. Of het niet uitgevoerde kantoorgebouw dat Dudok voor de Dam ontwierp. Daarna zijn de belangrijkste monumenten in kaart gebracht en is daar materiaal bij gezocht. 
> Boven: J. Kromhout. Prijsvraagontwerp nieuw Damplein, 1908. Niet uitgevoerd. Collectie NAi/KROM 43. Onder: H. Th. Wijdeveld. Damrak en Dam zonder Bijenkorf, 1939. Niet uitgevoerd. Collectie NAi/WIJD 466
Brede selectie
Het zijn niet alleen de topstukken van de Nederlandse architectuur die in de UAR-applicatie terechtkomen, en ook niet alleen de topstukken uit de archieven. Het maken van een zo brede selectie biedt juist de mogelijkheid om mooi materiaal uit de anonimiteit te halen. Voor UAR zijn tekeningen geselecteerd die nooit eerder zijn gepubliceerd of die in de vergetelheid zijn geraakt. Dat geldt ook voor de keuze van projecten: in Amsterdam kun je moeilijk heen om de woningbouw van Michel de Klerk voor Berlages Plan Zuid. Maar ook architecten als Jan Gratama en J.J.B. Franswa hebben in de jaren twintig een belangrijke bijdrage geleverd aan de sociale woningbouw in Amsterdam.
Schermformaat
Niet al het materiaal is geschikt om op te nemen. Hoewel van sommige projecten een schat aan informatie beschikbaar is, kan het toch voorkomen dat niets daarvan in UAR terecht zal komen. Omdat de tekeningen te gedetailleerd zijn en daardoor niet geschikt voor het schermformaat van een smartphone. Of ze zijn visueel niet aantrekkelijk genoeg, of afzonderlijke tekeningen geven te weinig inzicht in het ontwerp als geheel. Presentatietekeningen en geveltekeningen hebben de voorkeur, maar zijn niet altijd voorhanden.
> Boven: J. Gratama, H.P. Berlage, G. Versteeg. Gemeentelijke woningbouw Transvaalbuurt Amsterdam, 1919. Uitgevoerd, nog bestaand. Collectie NAi/GRAT t9.14. Onder: J. Gratama. Bebouwing terrein Paleis van Volksvlijt, Amsterdam, 1934. Niet uitgevoerd. Collectie NAi/GRAT t95
Coördinaten
De beelden in UAR worden opgeroepen door de smartphone op een bepaalde locatie in de stad te richten. Alle tekeningen moeten daarom gekoppeld worden aan coördinaten. Bij de selectie is dat een beperkende factor. De schaal moet passen binnen de applicatie, waardoor bijvoorbeeld fraaie tekeningen van stedenbouwkundige plannen, zoals die van Van den Broek en Bakema voor Pampus in Amsterdam, moeten blijven liggen. Ook zijn er gebouwen die helemaal geen coördinaten hebben en niet gekoppeld kunnen worden aan een ‘baken’ in de realiteit: het Volkstheater van Wijdeveld bijvoorbeeld is gesitueerd in het Vondelpark, maar een specifiekere locatieaanduiding is er niet. Vanwege de visuele kracht van de tekening wordt toch geprobeerd daar een oplossing voor te vinden.
3D modellen
Tekeningen en maquettes worden ook gebruikt om gebouwen in 3D te kunnen weergeven. Zo wordt nu gewerkt aan een 3D model van de St. Willibrorduskerk van Cuypers in Amsterdam, en van het ontwerp dat Eberson maakte voor het Rijksmuseum. Ook de selectie voor Den Haag zal 3D bevatten, zoals een model van het ontwerp dat Rem Koolhaas in de jaren tachtig maakte voor het stadhuis van Den Haag. Na veel strijd en controverse werd uiteindelijk het ‘IJspaleis’ van Richard Meier verkozen. Straks is te zien hoe het ontwerp van Koolhaas op die locatie aan het Spui eruit had gezien. 
> Boven: L.H. Eberson. Prijsvraagontwerp voor het Rijksmuseum, Amsterdam, 1875. Niet uitgevoerd. Collectie NAi/RYKS t2075. Onder: C. van Eesteren. Prijsvraagontwerp voor een winkelgalerij aan de Laan van Meerdervoort, Den Haag, 1924. Niet uitgevoerd. Collectie NAi/EEST 3-250
Erfgoedinstellingen
Om UAR van zoveel mogelijk relevant beeld te voorzien, is ook materiaal van andere erfgoedinstellingen nodig. Het Gemeentearchief Rotterdam heeft al veel historisch fotomateriaal geleverd voor de Rotterdamse editie van UAR. Voor Amsterdam is samenwerking gezocht met het Stadsarchief Amsterdam. Ook de archieven van de Rijksgebouwendienst (Nationaal Archief) zouden een goede contentleverancier kunnen zijn voor bijvoorbeeld tekeningen van gebouwen van Haagse ministeries. Door dit soort samenwerkingsverbanden kunnen projecten nog beter gedocumenteerd en gevisualiseerd worden.
Architectuur: zien wat er was, hoe het wordt of had kunnen zijn. Het kan met de smartphone-applicatie van het NAi! UAR geeft aan de hand van tekst, beeld, archiefmateriaal en film, op een iPhone of een Google Android-toestel informatie over de gebouwde omgeving.
> Lees meer...
Hoe en waarom is het NAi met UAR aan
de slag gegaan? En wat kun je er eigenlijk precies mee? Teun van den Ende schreef er een blogpost over.
Ben je al een ervaringsdeskundige? Laat dan weten wat je van UAR vindt!
> Lees meer...
Op 7 april konden Hagenaren, toeristen en expats voor het eerst het winnende ontwerp voor het Internationaal Dans- en Muziekcentrum (IDMC) op hun smartphone zien. Ook konden zij een alternatief ontwerp voor de Bijenkorf, het Stadhuis en het Vredespaleis bewonderen. Na Rotterdam en Amsterdam is nu ook de architectuur van Den Haag 'gevangen' in de smartphone-app UAR (Urban Augmented Reality); in 3D wel te verstaan.
> Lees meer...
Met verwondering zagen Amsterdammers op de Dam vandaag via hun smartphone een ontwerp van De Beurs van Zocher daar waar nu de Bijenkorf staat.
> Lees meer...
In verband met de restauratie en verbouwing van
het Rijksmuseum in Amsterdam is het NAi in september 2001 begonnen met
de inventarisatie van het Rijksmuseum-deel van het Cuypers-archief.
> Lees meer...
Facebook