Arthur Staal op zijn motor, aankomst in Damascus vanuit Palestina, 1939. Collectie NAi

In een architectenarchief zitten niet alleen tekeningen. Zo'n archief bevat vaak ook spannende dagboeknotities, smeuïge brieven en stiekeme familiekiekjes. Ook deze zaken worden door het NAi verzameld. Ze horen immers net zo goed bij het leven van een architect als de bekende tekeningen en bouwbestekken. In het archief van J.F. Staal blijken echte juweeltjes te zitten: foto's die niet alleen het getekende materiaal illustreren, maar een eigen verhaal vertellen.

Honderden foto's
Architect Arthur Staal (1907-1993) maakte eind jaren dertig twee reizen: in 1936, nadat hij de Prix de Rome had gewonnen, door de landen rond de Middellandse Zee en in 1939, op eigen gelegenheid, door het Midden-Oosten. Tijdens deze reizen legde hij zijn indrukken vast in prachtige reisschetsen, maar ook in honderden fascinerende foto's. Met zijn Leica-camera fotografeerde hij niet alleen de architectuur, maar vooral het dagelijks leven in die landen. De foto's geven het persoonlijke karakter van zijn reis weer en tonen de blik van de architect en zijn fascinatie voor de klassieke en inheemse architectuur. Maar bovenal laten ze zijn verlangen zien het dagelijks leven vast te leggen; de bewoners, hun gewoonten en gebruiken. Aan de hand van de foto's kunnen we Staal volgen op zijn bijzondere reis. Zijn foto's geven een tijdsbeeld maar stralen tegelijkertijd tijdloosheid uit, door de weergave van verstilde landschappen, kunstschatten en cultureel-antropologische aspecten.

De route
In 1936 reisde Staal via Frankrijk en Spanje naar Marokko, Algerijë en Tunesië en via Sicilië door naar Griekenland. De terugweg voerde via Hongarije, Oostenrijk en Duitsland. Drie jaar later vertrok hij op zijn motor voor een nieuwe reis naar het buitenland. Hij had zich met zijn motor ingescheept in de haven van Marseille en voer vandaar naar Egypte. Aangekomen in Alexandrië reed hij naar het levendige Caïro. Staal bezocht in Egypte onder meer de piramides, de tempels in Karnak, Thebe en Luxor, en maakte er een tocht over de Nijl naar Abu Simbl. Vervolgens trok hij dwars door de Sinaïwoestijn naar Palestina, om er Jeruzalem, Bethlehem en Nazareth te bezoeken. Ook maakte hij een korte trip naar Trans-Jordanië. Vervolgens reed Staal op zijn motor verder naar Syrië. Daar ontmoette hij Hachim Ibn Maqsam as-Saadeh, die hem Damascus liet zien. De Syriër was een van de vele persoonlijke gidsen die de architect op zijn reis steeds de meest bijzondere plaatsen toonden. In Syrië kon Staal de ruïnes van Palmyra en Baalbek, in Nederland al sinds de achttiende eeuw bekend uit plaatwerken, voor het eerst in het echt aanschouwen. Van het Midden-Oosten reisde Staal via Cyprus naar Griekenland, waar hij in 1936 al was geweest. Hij bekeek er onder andere de antieke architectuur in Athene, Corinthe en Delphi, de eilanden Kreta en Santorini en verschillende karakteristieke Griekse dorpjes. Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog moest Staal in 1939 naar Nederland terugkeren.

Spannende verhalen
Vanaf 1940 verschenen de reisimpressies die hij had vastgelegd in teksten, tekeningen en foto's in verschillende Nederlandse kranten en tijdschriften. Ook publiceerde hij ze in twee boeken: Onder de gouden zon van het morgenland. Een reis door Egypte, Palestina en Syrië (1941) en Hellas. Een reis door Griekenland (1944). Deze boeken zijn in de bibliotheek van het NAi te raadplegen. In deze publicaties vertelt Staal boeiende verhalen over de ontberingen, avonturen en ontmoetingen tijdens zijn reis van meer dan zestig jaar geleden. Delen van het commentaar dat hij in deze boeken en achterop zijn foto's schreef, zijn nu te lezen bij de fotopresentatie.

Meer dan foto's
Omdat de inventaris van het archief van Staal onlangs is gereedgekomen, zijn deze foto's nu gemakkelijk raadpleegbaar. Dit archief bevat niet alleen fascinerende reisfoto's maar ook bijvoorbeeld zijn reisschetsen, portrettekeningen, ontwerpen voor affiches en boek- en tijdschriftomslagen, correspondentie, en natuurlijk ontwerp- en werktekeningen. In de studiezaal van het NAi kunnen deze stukken worden geraadpleegd.

Een van de vele foto's van Arthur Staal, genomen tijdens zijn reis naar het Midden-Oosten

Bekijk de reisfoto's van Arthur Staal, door hem zelf van commentaar voorzien

Zaal 3: Nest 25 - Esther Kokmeijer

Tentoonstelling 06 september 2008  - 12 oktober 2008 | NEST is een eenpersoonsgalerie van 15 m2 waar iedere zes weken een (jonge) kunstenaar, architect of ontwerper autonoom werk toont. Van 6 september tot 12 oktober 2008 toonde kunstenaar, reisfotograaf en ontwerper Esther Kokmeijer (1977) foto’s en tekeningen van haar reis naar de zwaartepunten van de continenten.
> Lees meer...

Blog: Reislust

Onlangs is de Prix de Rome voor architectuur toegekend aan Olv Klijn. Het is een prijs die eens in de vier jaar wordt uitgereikt aan een architect, stedenbouwkundige of landschapsarchitect tot 35 jaar. Oorspronkelijk was de Prix opgericht om veelbelovende kunstenaars een staat te stellen kennis te maken met de klassieke oudheid, de bakermat van de Europese kunst. Maar de academische traditie om een reisstipendium aan de prijs te koppelen is ergens gaandeweg gesneuveld.
> Lees meer...

Gispen in Rotterdam

Tentoonstelling 02 maart 2006  - 11 juni 2006 | In de tentoonstelling die het NAi organiseerde ter ere van het jubileum van Gispen, stonden zwart-wit foto's, catalogi en affiches uit de jaren '20 en '30 centraal.
> Lees meer...

NEST 11: Dieuwertje Komen

Tentoonstelling 24 augustus 2006  - 07 oktober 2006 | Eenpersoonsgalerie NEST is een eenvoudig vormgegeven eenpersoonsgalerie van 15 m², waar iedere zes weken een kunstenaar, architect of ontwerper autonoom werk toont. Van 24 augustus tot 7 oktober 2006 exposeerde NEST werk van fotograaf Dieuwertje Komen.
> Lees meer...