John Habraken, foto Carel van Hees

Lezing/debat/symposium | De Dépendance, Schieblock - | 19/05/11 20:00 - 22:00

'De taak van de specialist is, de alledaagse mens in staat te stellen een rol te spelen in de creatie van zijn omgeving.' _{John Habraken, 1967}

Hoe kan architectuur veranderingen in de tijd accommoderen en ruimte bieden aan het alledaagse? Deze vraag staat sinds de jaren zestig centraal in het imposante oeuvre van de vooraanstaande architect en architectuurtheoreticus John Habraken. In zijn NAi-lezing op 19 mei 2011 sprak Habraken over de uitgangspunten van zijn idee van de ‘drager’ en de ‘inbouw’ en toonde hij hedendaagse architectuurprojecten die geïnspireerd zijn op deze gedachte. Aansluitend ging architect en leerling van Habraken, Sjoerd Soeters, hierover met hem in gesprek.

Speciaal voor deze avond werd een selectie uit het archief van de SAR (Stichting Architecten Research) getoond. Ook werden twee korte films met voorbeelden van ‘Open Bouwen’ gedraaid. Open Bouwen kan gezien worden als een voortzetting van de benadering van de SAR. Om 19:00 uur startte een film over het Molenvliet project in Papendrecht, ontworpen door Frans van der Werf en internationaal bekend als het eerste ‘Open Bouwen’ project. Om 19:30 uur startte een film van Beate Lendt over het Next21 project in Osaka, Japan.

De Dragers en de Mensen
Begin jaren zestig legde John Habraken het fundament voor een nieuwe manier van bouwen, waarin gebruikers mede verantwoordelijk zijn voor het ontwerp van hun woning en de woonomgeving. Hij publiceerde zijn ideeën in 1961 in De Dragers en de Mensen. Het einde van de massawoningbouw. Het is een sleuteltekst in de Nederlandse architectuurtheorie, met een impact vergelijkbaar met Koolhaas’ Delirious New York. De kern van zijn gedachtegoed is het onderscheiden van verschillende soorten zeggenschap en de daaruit voortvloeiende reorganisatie van het gehele bouwproces. Een scheiding tussen de drager en de inbouw zou dit mogelijk moeten maken. De architect richt zich in Habraken’s gedachte alleen nog op het ontwerp van dragers, van onaffe of ‘open’ gebouwen en het ontwerp van (stedenbouwkundige) voorzieningen. Voor de uitwerking van zijn ideeën werd in 1965 de Stichting Architecten Research opgericht, waarbij tientallen architecten zich aansloten, om onderzoek te doen en casestudies uit te werken.




>Impressie van de avond, foto's: Carel van Hees

Een (nog steeds) revolutionair idee
Wij haalden de hele grond onder de bestaande woningbouw vandaan door ons de vraag te stellen hoe je ontwerpt in een dynamische situatie; een situatie waarin je gebouwen wilt hebben waarvan je niet weet wat de plattegronden zijn. John Habraken, 1996

Habraken lanceerde een idee dat, indien het breed geaccepteerd zou zijn, de gehele conceptie van wat architectuur is op de helling had gezet. Het was een fundamentele herbezinning op de spelregels van de woningbouw. Met de verschuiving van een aanbodgestuurde naar een vraaggerichte woningmarkt waarin de wensen van de eindgebruiker centraal komen te staan, blijkt Habraken’s gedachtengoed nog steeds even actueel. In de filosofie van Habraken is een gebouw, een interieur, een stedelijk weefsel nooit af. Het toelaten van verschillende verantwoordelijkheden en dus ook snelheden in het bouwproces, leidt tot een introductie van tijd als vormgevend principe. Architectuur is volgens Habraken niet voor de eeuwigheid, maar een functie van het dagelijkse, in al zijn dynamiek en complexiteit. Een vraaggerichte woningmarkt is geen statisch gegeven. Het zogeheten ´open bouwen´ vraagt telkens om nieuwe, creatieve benaderingen van alle actoren in het bouwproces.

Then / Now: Tijd in een historische context
Deze avond maakte deel uit van een serie lezingen, debatten en presentaties waarin het thema tijd in relatie tot architectuur wordt onderzocht. Tijd is één van de thema’s van de innovatie-agenda Architectuur als Noodzaak van het NAi. In de reeks Then/Now wordt dit overkoepelende thema in een historische context geplaatst. De collectie van het NAi vormt het uitgangspunt voor prikkelende confrontaties van heden en verleden rond het gekozen thema. Speciaal voor deze avond werd er een selectie uit het archief van de SAR getoond. Het SAR archief bevindt zich sinds 1991 in de collectie van het NAi en bevat materiaal van alle activiteiten van de SAR, waaronder rapportages, cursussen, lezingen, publicaties, voorlichting en documentatie.

Op donderdag 18 november 2010 leidde de eerste editie van Then/Now ons terug naar de ideeën en benaderingen van de Team 10 leden. Het historische CIAM Congres in Otterlo werd aan de hand van bandopnames gereconstrueerd. Daarop volgde een debat waarin de erfenis van Team 10 opnieuw werd geëvalueerd.

John Habraken
N. John Habraken studeerde architectuur aan de Technische Universiteit Delft. In 1967 werd hij benoemd tot hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven om de nieuwe Afdeling Bouwkunde op te zetten, waarvan hij de eerste voorzitter was. Van 1965 tot 1975 ontwikkelde hij als directeur van de SAR ontwerp- en constructiemethoden voor aanpasbare woningbouw. De benadering van de SAR, vandaag bekend als ‘Open Bouwen’, heeft geleid tot een wereldwijd internationaal netwerk dat zich bezig houdt met theorie, onderzoek, en uitvoering in de praktijk. Vanaf 1975 tot 1981 was Habraken Head of the Department van de Afdeling Bouwkunde van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) in Cambridge, Massachusetts, USA. Habraken gaf wereldwijd lezingen, schreef vele onderzoeksrapporten en artikelen en is auteur van een aantal boeken, waaronder ‘ De Dragers en de Mensen’ (1961), ‘The Structure of the Ordinary’ (1998) en ‘Palladio’s Children’ (2005).

Habraken ontving vele prijzen waaronder de 'Creative Award ' van de Association of Collegiate Schools in de VS in 1988; de David Roëll prijs van het Prins Bernhard Fonds in 1979; de King Fahd prijs in 1985; de Oeuvreprijs van het fonds BKVB in 1996 en de BNA Kubus in 2003.

Sjoerd Soeters
Sjoerd Soeters behoorde in 1967 tot de eerste generatie bouwkunde studenten aan de Technische Universiteit Eindhoven. John Habraken was er decaan en hoogleraar. Soeters studeerde samen met onder andere Rudy Uytenhaak en Jo Coenen, in een periode dat bouwtechniek, industrialisatie en normalisatie de sleutelbegrippen waren in het onderwijs. Het Eindhovense onderwijs stond in het teken van de SAR. Architectuur als ruimtelijk ontwerp was grotendeels uit het zicht verdwenen.

Sjoerd Soeters heeft samen met Jos van Eldonk een architectenbureau in het hartje van Amsterdam. Het uitgangspunt van hun spraakmakende architectuur is simpel en menselijk bouwen. Ze werken aan architectuur vanuit de stedebouw en aan stedebouw vanuit hun architectonische kennis. Bekende gebouwen van de hand van Sjoerd Soeters zijn het Circus in Zandvoort, het Helicon-gebouw in Den Haag, de Piramides in Amsterdam en het eigen kantoorgebouw in Amsterdam. Stedebouwkundige projecten zijn onder meer die voor het Java-eiland, de Resident in Den Haag, Mariënburg in Nijmegen en Haverleij bij Den Bosch. Momenteel werkt het bureau aan masterplannen voor Zaanstad, Veenendaal, Harderwijk, Amsterdam-Noord, Kopenhagen, Bergen op Zoom en Maastricht.

> zie ook het verslag van Hetty Berens van het NAi
> zie ook het verslag van Lotte Zaaijer op Archined

N.J. Habraken - 'Icons' or 'hieroglyphics' pertaining to housing construction

Reacties:

Reageer:

* Verplichte velden

Naam *

Reactie *

Type de cijfers over die u in onderstaande afbeelding ziet.

Captcha *

Verslag lezing John Habraken en Sjoerd Soeters

Lezing/debat/symposium | De Dépendance, Schieblock - | 19/05/11 20:00 - 22:00 In zijn lezing sprak Habraken over de uitgangspunten van zijn idee van de ‘drager’ en de ‘inbouw’ en toonde hij hedendaagse architectuurprojecten die geïnspireerd zijn op deze gedachte. Aansluitend ging architect Sjoerd Soeters hierover met hem in gesprek.
> Lees meer...

Ruimtelijke ethiek: Lezing door Jeremy Till

Lezing/debat/symposium 17 maart 2011 20:00 | „Architectuur heeft een ineffectieve en doorgaans misplaatste betrokkenheid met ethiek” aldus Jeremy Till. Op donderdag 17 maart lichtte Till zijn stelling toe in een lezing, georganiseerd door het Berlage Instituut en het NAi.

> Lees meer...

Architects Talk: Must & East

Lezing/debat/symposium 02 december 2010 20:00 | Architect Wouter Veldhuis van het stedenbouwkundig bureau Must en architect Julian Lewis van het Londense bureau East gaven een lezing over hoe zij het thema sociale cohesie vertaald zien in hun ontwerppraktijk.
> Lees meer...

De toekomst van gebouwd Afrika

Lezing/debat/symposium 08 april 2011 20:00 | In de ontwerpprijsvraag ‘Blueprints of Paradise’ werden de deelnemers gevraagd om hun visie te geven op de toekomst van gebouwd Afrika. Op de vooravond van de prijsuitreiking reageerde de Senegalese architect en curator N’Goné Fall in haar lezing op de drie winnende prijsvraaginzendigen en ging in gesprek met de architecten Joe Osae-Addo en Kunlé Adeyemi, en kunstenaar Jan Konings.
> Lees meer...

Pop Up Rotterdam!

Lezing/debat/symposium 09 april 2011 14:00 | Na het verdwijnen van WATT is er een grote behoefte aan een nieuw poppodium in Rotterdam ontstaan. Het zal echter nog enige tijd duren voordat dit podium er is. Wat zijn de mogelijkheden in de tussentijd? Architecten, pop-programmeurs en vooraanstaande personen uit de Rotterdamse pop scene gingen hierover in debat en stelden zich de vraag hoe tijdelijke initiatieven op locatie een brede basis kunnen leggen voor het toekomstige poppodium.
> Lees meer...