Het Nederlands Architectuur-
instituut (NAi) is een archief, museum, bibliotheek, cultureel podium en discussieplatform ineen.
Het NAi lanceert deze zomer zijn vernieuwde website in bètaversie. Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Collectie, Publicaties | Petra van der Ree | 13-07-2010
Ik bladerde vandaag door de Italiaanse reisherinneringen van H.P. Berlage. Niet het priegelige, met potlood geschreven manuscript dat in het depot ligt, niet het te vaak gekopieerde en beduimelde transcript op de studiezaal, maar het onlangs mooi in boekvorm uitgegeven en becommentariëerde reisverslag.
Reizen in 1880, dat is iets dat de verbeelding prikkelt. Berlage ging per trein en te voet. Dat kan nu ook nog. Maar de middelen om je indrukken vast te leggen waren nog ‘primitief’: pen, potlood en papier. Berlage maakte een studiereis waar hij ook wat van wilde leren: hij moest wat hij zag vastleggen om het thuis als studiemateriaal te kunnen gebruiken. Honderden schetsen maakte hij, van gebouwen, van landschappen, de mensen op straat. En hij hield dus een reisverslag bij. Ik vraag me soms af of herinneringen sterker zijn of langer blijven hangen, naarmate je meer moeite moet doen om ze vast te leggen. Het geheugenkaartje van je digitale camera vol schieten is zo gebeurd. Hoe vaker je thuis de foto’s bekijkt, hoe sterker het beeld op je netvlies blijft hangen. Maar dat is dan de foto die je voor je ziet, niet de werkelijkheid die je je herinnert. Zou dat anders zijn als je je onderwerp langdurig bestudeert, nadenkt over de ideale lichtval, de juiste camerainstellingen en het beste perspectief? Berlage deed beide: hij maakte vluchtige schetsjes, maar ook zeer gedetailleerde tekeningen van goed bestudeerde objecten. Zijn reisverslag volgt niet minutieus al zijn stappen, maar hij zoekt wel naar de juiste woorden om indrukken zo treffend mogelijk weer te geven. Het verschil zit niet in de techniek, maar in de aandacht die je besteedt aan een onderwerp en de representatie ervan.
Ik heb dit voorjaar twee weken op Sicilië doorgebracht. Fotograferen doe ik dan veel, maar de tijd dat ik een vakantiedagboek bijhield is al lang vervlogen. Je wilt liever de nieuwe wereld gaan zien en meemaken, dan je indrukken van de vorige dag nog eens herbeleven. Ze zijn mooi om te lezen, de passages die Berlage aan Sicilië heeft gewijd. Hij beschrijft hoe heel Palermo bevlagd, verlicht en uitgedost is ter ere van het bezoek van koning Umberto I. En hoe weinig geschikt de kleuren van de Italiaanse vlag zijn voor versiering, omdat het harde groen ervan zo slecht in harmonie is met het alomtegenwoordige sparrengroen. De door zijn grootsheid indrukwekkende, maar rommelige Dom van Palermo kon hem net zo min bekoren als mij. “Daarbij schijnt de kerk het noodlot te hebben getroffen uit de meest strijdende elementen te zijn samengesteld. [..] En dan is er last but not least eene koepel ontstaan die niet alleen een kroon op den Dom maar ook op het werk der verknoeiingen zet.“ Uiteraard bezocht hij net als ik de prachtige Dom van Monreale, en stond hij stil bij het uitzicht vanaf de heuvel op Palermo. Mooi beschrijft hij het felle licht op de daken en bergtoppen, het gloeiende oranjegeel van de vele sinaasappelbomen, het diepe blauw aan de horizon en de naderende donkere regenwolken. “Nog een paar minuten, en ook de stad was van haar lichtbron beroofd, de zee werd grijs, de regendroppels vielen, en het duurde niet lang of een ondoordringbare regen had een gordijn voor het toneel laten vallen. Wij hadden iets onbeschrijfelijk schoons gezien”.
Het binnenland van Sicilië stelde hij zich voor als één oranjetuin, badend in kleurenpracht. Maar het blijkt daarentegen kaal, onvruchtbaar en verlaten. Wat ik zelf een Mickey Mouse cactus noem, omschrijft Berlage als een aaneenschakeling van pannekoeken die hij onmogelijk tot een aantrekkelijke plant kan promoveren. Om vervolgens rond de tempels van Agrigento begeesterd te worden door de schoonheid van deze planten in hun natuurlijke omgeving, velden vol. “Ik zag mijn zwakheid, mijne kleingeestigheid. Ziet alle dingen in de plaats waar zij thuishoort.” Herkenbaar, uiteraard, is zijn opgetogenheid bij de eerste zonnestralen na dagenlang regen te hebben doorstaan. “Ik heb nooit de zon met een oprechter welkom begroet”. Ook mijn herinneringen aan Palermo zijn vooral nat. Op doorweekte slippers, schuilend onder de reuzenbomen in de Botanische tuin of onder de omloop van een kloostertuin. Voor mij was het zonovergoten Syracuse, de antieke Griekse stad in het Zuid-Oosten, een van de hoogtepunten van Sicilië. Zeker in Ortygia, het oude stadsdeel dat op een schiereiland de Ionische zee in steekt, word je omringd, bedwelmd bijna door tweeduizend jaar cultuur. En desondanks is het wonderlijk om te lezen hoe iemand, 120 jaar eerder, aan de rand van het hetzelfde, door de natuur gevormde basin met papyrusplanten heeft gestaan. De geschiedenis ervan spreekt dan opeens meer tot de verbeelding dan wanneer je in je reisgids leest dat die planten daar al sinds de derde eeuw groeien. Maar bij de derde eeuw kan ik me niet zo veel voorstellen, bij de negentiende eeuw van Berlage een stuk meer.
H.P. Berlage : Italiaanse reisherinneringen. – Bezorgd en ingeleid door Herman van Bergeijk. – Rotterdam : Uitgeverij 010, 2010.
Reacties:
19-07-2010
Ik wordt nu wel heel nieuwsgierig naar je eigen foto's van Sicilië....
* Verplichte velden
Op: Gemakzuchtig architect? Very Interesting! Thank You<a href="http://ukegfvkwuergfku.com">!</a> > Lees meer...
Op: Sao Paulo vs. Drachten ha Jorn! leuk stukje! verder de volgende stelling, omdat ´leuk stukje´ wel heel makkelijk... > Lees meer...
Op: Low cost 3D scannen ProFORMA (http://mi.eng.cam.ac.uk/~qp202/my_papers/BMVC09/) ziet er ook veelbelovend uit (maar als... > Lees meer...
Op: Low cost 3D scannen Dag petra, Het spijt me maar ik moet uiteraard meteen aan UAR denken! Daar hebben we het proces ook... > Lees meer...
Op: UAR: wat, hoe en waarom? @Finn: er zijn nu 350 gebouwen van een digitaal laagje voorzien, maar dat gaat snel meer worden!... > Lees meer...
Op: UAR: wat, hoe en waarom? Heb UAR app bekeken. Staat nog niet zoveel informatie in (R'dam) maar hopelijk komt er snel... > Lees meer...
Op: Reislust (2) Ik wordt nu wel heel nieuwsgierig naar je eigen foto's van Sicilië.... > Lees meer...
Op: Een tentoonstelling als dropje Allereerst, wat goed dat jullie hier aan het bloggen zijn. Mooie vergelijking hoor tussen drop en... > Lees meer...
Op: Heilige huisjes Nederlanders strooien al snel met het woord 'populisme'. Gek genoeg altijd bij ontwerpen... > Lees meer...
Op: Meer input, meer delen @Ferry: ik doelde ook niet zozeer op eeuwenoude perkamenten rollen (degelijk spul inderdaad ;-) maar... > Lees meer...
