Wereldtempel in Hollands landschap, aquarel M.A. Van Nieukerken, 1940. Collectie NAi/NIEU 487

Vanwege ziekte was architect M.A. Van Nieukerken (1879-1963) langdurig aan bed gekluisterd, maar hij was wel in staat geweest te schilderen. Teruggetrokken en levend in een soort roes had hij 'lichtende ogenblikken' beleefd van een betere wereld en daarbij horende architectuur. In een serie aquarellen presenteerde hij zijn ideeën over de naoorlogse wederopbouw onder de titel 'Lichtende beelden in somber getij'.

Ontboezemingen
Onder dezelfde titel schreef Van Nieukerken een manuscript voor een bijbehorende catalogus. Hoewel de persoonlijke ontboezemingen daarin een directe, emotionele reactie lijken op de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog, blijkt uit het voorwoord uit 1945 dat al het materiaal al in mei 1940 gereed was. Pas na de bevrijding echter kon het naar buiten gebracht worden.

"Hetgeen zich voor mijn geest gevormd had, lag als een uitgewerkt plan gereed, voordat ook wij in deze wereldramp van menschonterende sluwheid, wreedheid en vernietiging waren betrokken. [..]
Heeft het na de beproeving die we doorstonden geen zin meer zich in 'lichtende beelden in somber getij' te verdiepen? Het heeft meer zin dan ooit. Nog is niet één der beproevingen vergeten."

Machtig bouwwerk
Een van de aquarellen stelt een Wereldtempel voor, de 'Geestesopgang der Volkeren'. "Voor mijn geestesoog zag ik: ergens ver buiten alle stadsgewoel, te midden van de oneindige wijdheid der natuur [..] een machtig bouwwerk boven den gezichtseinder verrijzen. Daar werden de menschen van alle nationaliteit, alle politiek inzicht, van alle geloof en alle aanleg hoe verschillend ook, van alle ras en kleur vereenigd gezien. Vereenigd in die Eene Geest, welke zich dienstbaar stelt tot daden voor elkander. Als de Middeleeuwsche Cathedraal - die in haar omhoogstrevende architectuur - ontsproot aan hetgeen eenmaal het bezielend één-zijn voor den Westerschen mensch was, zoo was dit machtig bouwwerk ontsproten aan die Universeele geest die in de Geestesopgang van zichzelf en daardoor van anderen, haar geluk vindt."



_{> Plattegrond wereldtempel, M.A. Van Nieukerken, ca. 1940. Collectie NAi/NIEU 487}

Meer lezen
Lichtende beelden in donker getij / M.A. van Nieukerken. - [Gorssel] ; 1945. In: NAi/NIEU 582.

J.J. van Nieukerken (1854-1913), M.A. van Nieukerken (1979-1963), J. van Nieukerken (1885-1962) : Architectuur als ambacht - ontwerpen voor het patriciaat / Michaël Lucassen, Inez Kloosterman ; red. Ineke Pey ... [et al.]. - Rotterdam : Stichting BONAS, 1998. - 204 p. : ill., foto's ; 15x21 cm. - (BONAS ; 4)

Op zoek naar een 'gelukkige menschen-stad'

De architect H. Th. Wijdeveld heeft naam gemaakt met fantastische en visionaire projecten. In de twintigste eeuw zijn echter meer architecten geweest die plannen bedachten die voortkwamen uit het geloof in een betere samenleving en een gelukkiger toekomst.
> Lees meer...

H.P. Berlage

Aan het begin van de twintigste eeuw is de verering van Beethoven zo groot dat het plan wordt opgevat een concertzaal te bouwen waar alleen de muziek van Beethoven uitgevoerd mag worden.
> Lees meer...

Uitvaartcultuur als Ontwerpopgave

Tentoonstelling 29 maart 2002  - 05 mei 2002 | Afscheid nemen van een dierbare betekent nogal eens de tocht naar een verlaten oord, meestal naar een weinig aansprekend bouwwerk. De gedachte dat dit ook sfeervoller kan, dichter bij het leven, lag ten grondslag aan de ideeënprijsvraag 'Uitvaartcultuur als Ontwerpopgave' (2002).
> Lees meer...

Extreme Makeover

Tentoonstelling 11 september 2004  - 21 november 2004 | Onder de noemer Extreme Makeover presenteerde het NAi in 2004 werk van zes jonge architecten die op alternatieve manieren anticiperen en speculeren om ons landschap en de stad te organiseren. Ze zijn gedreven door en doen onderzoek naar de steeds veranderende en complexer wordende samenleving.
> Lees meer...

Een Vorstelijke Tentoonstelling

Tentoonstelling 01 mei 2005  - 30 oktober 2005 | In 2005 greep het Nederlands Architectuurinstituut het zilveren regeringsjubileum van Koningin Beatrix aan om een van de mooiste verzamelingen uit haar collectie te tonen.
> Lees meer...