Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Opinie | Jorn Konijn | 09-02-2010
> DollHouse. Foto: Jane Mason
Gezellig is een typisch Nederlands woord. De Dikke Van Dale omschrijft het als "huiselijk", "vriendelijk aandoend" en "knus". Het lijkt op het Duitse “gemütlich”,
maar dan toch weer anders. Gemütlich
is als het ware georganiseerde gezelligheid: allemaal keurig één koekje bij de koffie. Gezellig is
de koektrommel wagenwijd open en laat de zoete inval maar beginnen. Gemütlich is geregeld, georganiseerd en
gepland. Gezellig is losjes, niet gedoseerd en spontaan, begrippen die haaks op
de architectuurpraktijk staan.
Voordat hij aan de Zuidas begon had Pi de Bruijn al enige
ervaring met “ontworpen gezelligheid”. Hij ontwierp ook de Beurstraverse in
Rotterdam, beter bekend als de “Koopgoot”, de uitgediepte winkelstraat haaks op
de Lijnbaan. Een rondje langs mijn Rotterdamse collega’s wijst uit dat geen van
hen de traverse echter als gezellig bestempeld. Termen als “een moetje”, “nep-Disney” en “kitscherig”
komen direct naar boven. Voor andere Rotterdammers staat een middagje Koopgoot overigens wél synoniem voor een gezellig uitje. De gezelligheid in de 'goot' wordt overigens wel onder soms vergaande voorwaarden afgedwongen: straatmuzikanten of daklozen mogen er bijvoorbeeld niet komen. Ook het maken van foto’s zonder
toestemming is er verboden. En dat geeft het begrip gezellig op deze plek toch
een wat vreemde, verwrongen bijsmaak.
Ikzelf ben opgegroeid in een Vinex-achtige buitenwijk van
Hoorn, genaamd Risdam-Noord. Een doorsnee nieuwbouwwijk, zoals je ze in Nederland bij bosjes tegenkomt: ieder huis is er hetzelfde. En toch was het er absoluut niet ongezellig. In de avondschemering hing ik er graag rond met vrienden, bij voorkeur rondom het lokale
basketbalveldje. Zestienjarige jongens op opgevoerde brommers, zestienjarige
meisjes met haarlak-kuiven tot aan de horizon… we hadden het er naar ons zin.
Maar of de architectuur van Risdam-Noord daar nou aan bij droeg, is maar de
vraag. Het frappante is: wanneer ik eens in de zoveel jaar toevallig verdwaald raak in een
soortgelijke wijk in Lelystad, Zoetermeer of Nieuwegein is het eerste wat ik
denk: “Hier wil ik nog niet dood gevonden worden”. Dat, terwijl het voor mij in Risdam-Noord over een jaar of 60 eigenlijk wel tot een einde mag komen. 
> De Zuidas bij nacht. Foto: Franklin Heijnen.
Even terug naar de Zuidas. Tien jaar na het eerste masterplan is
het project wellicht anders geworden dan De Bruin het had bedoeld. Veel mede-Amsterdammers noemen het “troosteloos” of “een windgat”. Maar op vrijdagmiddag, wanneer de kantoren leegstromen en de hordes driedelig en
minirokjes zich voor de witte wijn, bier en bitterballen verzamelen in de
moderne dranklokalen, gaat het er toch echt gezellig aan toe. Aan het schatergelach
te horen en de drukte te zien, heeft
iedereen het er reuze naar zijn zin. Ikzelf kom nu ruim een half jaar iedere dag op de Zuidas,
om er de trein naar Rotterdam te nemen. Wanneer ik mijn fiets ’s ochtends vroeg
in de bewaakte fietsenstalling zet, word ik steevast begroet door de immer
vrolijke Surinaamse beheerder van de stalling. Hoe groot mijn ochtendhumeur ook
is, wanneer hij mij – altijd iets te luid - een “heeeeeele goede dag” toewenst,
denk ik direct: gezellig!
Je zou kunnen concluderen dat het, meer dan de architect, uiteindelijk de mensen zelf zijn die een leefomgeving maken tot wat hij is - gezellig of niet. Niet alleen in de praktische uitvoering maar ook in de emotionele
waarde die ze aan een plek, een straat of een huis koppelen - zoals ikzelf aan Risdam Noord. De perceptie van gezelligheid is bovendien heel subjectief: het nep-Disney van de één is oprechte bron van gezelligheid voor de ander. Betekent dit dat Pi de Bruijn zich bij het formuleren van zijn doelstelling voor de Zuidas voor een onmogelijke opgave heeft gesteld? Kort gezegd: is ontworpen gezelligheid een illusie?
PS: ik was aangenaam
verrast door de interessante reacties op mijn vorige blog, waarvoor veel dank!
Bij het teruglezen van dit blog merkte ik echter wel dat het nogal leunt op
veel gedachtes en af en toe een wel erg van-dik-hout-zaagt-men-planken-onderbouwing
kent. Wellicht dat ik in de nabije toekomst enkele van de aangehaalde
onderwerpen één voor één uitwerk in apart blogs. Detroit, Burj Dubai en Frank
Sinatra verdienen dat sowieso. Maar volgende keer eerst nog wat meer over
het begrip “gezellig”.
Reacties:
15-02-2010
Pi de Bruijn heeft ook meegewerkt aan de Bijlmer, een vergelijkbare grootschalige, anonieme bebouwing. De Zuidas moet met veel hoogbouw een nieuw centrum worden, hoogwaardig zonder menselijke maat of levendige vorzieningen op de begane grond. De torens gaan schuil achter spiegelend glas, de auto krijgt alle ruimte en de zijstraten dienen als ingangen van de parkeerkelders. De kans om met het drukke station de omgeving aantrekkelijk te maken is genegeerd. Tram en bus halteren op een hoog gelegen, winderige weg op afstand van het station. Geen plek voor een prettige overstap. De megaplannen zorgen voor jarenlange bouwputten, veel tijdelijke routes en regelmatige wegopbrekingen. Waarom pompt de overheid zoveel geld in deze door bedrijven gewilde plek op dure grond?
09-03-2010
Dat niet de architect maar de mensen zelf hun leefomgeving kleuren is onweerlegbaar. Hoogst haalbare architectonische doelstelling wordt daarmee de gebruikers van een gebied zo effectief mogelijk te manipuleren zich conform het beoogde scenario te gedragen. Doorgaans kiest men hiervoor de woorden "stimuleren, verleiden en, last but not least, uitdagen". De hiertoe voorhanden zijnde strategieën zijn op zich geen illusie, maar weerspiegelen doorgaans een te gefragmenteerde tijdsbeleving om lange termijnresultaten te boeken. Ze zijn beperkt houdbaar, want trendafhankelijk. Het bouwen gaat te traag; tegen de tijd dat de eerste voordeursleutel over de balie gaat, is de wereld al drie haltes verder.
* Verplichte velden
Op: Wonen in een echte Rietveld (of toch liever niet) WbJzak , [url=http://gwmyliwctlpe.com/]gwmyliwctlpe,... > Lees meer...
Op: SARA: uitzien naar de late majority Oh, jij bent ook naar Kronenburgpark gesweet. Mijn voeten waren ook kapot. Ook veel heuvels enzo,... > Lees meer...
Op: Protest Leuke foto! de dikke middelvinger van Koolhaas. > Lees meer...
Op: Protest architectuur is helemaal geen protest dat maak jij ervan architectuur is er, geeft licht of is vol... > Lees meer...
Op: Het laatste postkantoor Deze zou ook mooi passen in de (digitale )schatkamer. Toch? Ik zie ook dat utrecht nog leeg is dus... > Lees meer...
Op: Het laatste postkantoor Zo'n markant openbaar Nederlands interieur zou zeker in verband met het 'World Interior... > Lees meer...
Op: Selectie archiefmateriaal voor John Habraken Habraken had met zijn SAR een grote invloed op de Belgische "laatste modernist" Willy Van... > Lees meer...
Op: Nogmaals: Flickr Commons Ik heb daar van te voren natuurlijk wel expliciet naar gevraagd, en mij is verzekerd dat dat geen... > Lees meer...
Op: Nogmaals: Flickr Commons Loop je nu niet het risico, dat wanneer je toegelaten wordt tot The Commons (als het er ooit nog van... > Lees meer...
Op: Wel op Flickr, maar niet in The Commons freelance writer > Lees meer...