Opinie | Jorn Konijn | 19-01-2010
Twee weken geleden sloot de Internationale Architectuur Biënnale
Rotterdam (IABR) haar deuren. Over twee jaar weer een nieuwe
tentoonstelling. Het thema dat dit jaar centraal stond, was “de stad”.
Sinds vorig jaar wonen er wereldwijd meer mensen in de stad dan op het
platteland en dat gegeven vormde het uitgangspunt voor de
IABR-tentoonstelling “Open City: Designing Coexistence”.
> Umar Farouk Abdulmuttalab.
In het zelfde weekend verscheen er een interessant artikel in NRC Handelsblad over terrorisme in relatie tot de stad met de titel “Ingrepen in Afghanistan, Irak, Pakistan en Jemen maken geen einde aan terrorisme”. De auteur van het artikel, Hubert Smeets, signaleert een nieuw soort terrorist, een “elite terrorist”, die vooral gedreven wordt door “anti-stedelijk sentiment”. In de lijn daarvan vraagt hij zich af of de aanname van de NAVO-coalitie in de strijd tegen terrorisme – dat het brengen van democratie daadwerkelijk terrorisme tegen gaat - eigenlijk nog wel hout snijdt. Om zijn stelling te staven, voert Smeets de terrorist Umar Farouk Abdulmuttalab op, de Nigeriaan die vlak na kerst op de lijnvlucht Amsterdam – Detroit voornemens was een terroristische aanslag te plegen. Abdulmuttalab werd opgevoed in een welvarend gezin en is de zoon van een rijke zakenman en oud-minister. Juist van een hoogopgeleide, uit een goed milieu afkomstige democraat, zou je anders verwachten. Ook Osama Bin Laden is zo’n elite terrorist, een rijkeluiszoon, grootgebracht en geschoold in de Verenigde Staten. Smeets betoogt dat de ‘drive’ van deze nieuwe terroristen niet direct voortvloeit uit desperate armoede, maar uit hun onvrede met de aanhoudende verstedelijking van de wereld. De kiem voor hun daden is te vinden in het “leeuwendeel van de geautomatiseerde flatswoestijnen of sloppenwijken”. Juist deze wereld dient “gezuiverd te worden van al het kwaad”.
Soms lees je een artikel en nemen je gedachten al bij de eerste alinea een voorsprong op je leessnelheid. Want bij de eerste zinnen zag ik Smeets’ betoog zich al helemaal voor me ontvouwen…. alleen dat betoog bleef uit! De auteur kwam niet veel verder dan half overtuigende conclusies onderbouwd met theorieën van Russische denkers van twee eeuwen terug. Halverwege legde ik het artikel weg en schreef het in mijn hoofd – en nu hier op dit NAi blog - verder af. Want, die relatie tussen de stad en terrorisme is naar mijn idee veel complexer dan Smeets doet voorkomen. Waar komt het gedachtegoed van de ”elite-terrorist” werkelijk vandaan als hij groot gebracht is binnen eenzelfde democratische context als wij? En hoe verhoudt zich dat tot het fenomeen van een steeds grotere verstedelijking? Waar verschilt de relatie democratische waarden versus stedelijke omgeving die wij waarnemen met die van Abdulmuttalab? Tappen Nederelandse hoogopleide stedelingen niet dagelijks uit hetzelfde vaatje? In hoeverre verschilt onze stedelijke leefomgeving van die van Abdulmuttalab? Ook op zijn straathoek een McDonald's en Starbucks.
Wellicht is het zo dat de ‘elite’ terroristen smachten naar een soort nostalgische – wellicht imaginaire - wereld waarin de grens tussen stad en platteland nog handzaam te duiden was. In die wereld staat het platteland voor helderheid, vroomheid en rechtvaardigheid, met de sheriff / burgervader of Iman als de hoogste gezaghebbende. De stad daarentegen staat symbool stond voor verderf, verloedering, voor ruis waar nauwelijks gezag of een gezaghebbende te identificeren is. Staat de triomf van de globale urbanisatie en dus ook voor verderf en verloedering? Is dat de werkelijke ‘drive’ van Abdulmuttablab, het “ontstedelijken” van de wereld?
Voor ons staat de stad allang al ergens anders voor. Het is de plek waar je het kan maken. Waar je - volgens Frank Sinatra - zo “number one” kan worden , “top of the list”, “king of the hill”. Maar niet voor Abdulmuttalab. “Top op de list’ betekent voor hem een andere lijst dan die van Sinatra in “New York, New York”. Eerst top of the Al Queda-list en nu staat hij bovenaan de CIA-list. 
> Desolaat Detroit. Fotograaf: Trey Campbell.
Het vreemde aan het geheel is, is dat de Amerikaanse stad die Abdulmuttalab zo graag had willen vernietigen, al zo goed als vernietigd is. Die is namelijk volledig in elkaar gestort. Wie levend bewijs wil hebben, boekt een enkeltje Amsterdam – Detroit, toevallig (?!?) ook het “one-way-ticket” dat Abdulmuttalab had geboekt. Eén bezoek aan Detroit en je weet genoeg: dit is een verloren zaak. Daarom kun je je afvragen of Amerika wel het juiste doelwit is voor de elite terroristen. Als Abdulmuttablab’s actie daadwerkelijk voortkomt uit een anti-verstedelijkings agenda, wellicht gevoed door een anti-kapitalistische overtuiging, had hij dan niet een ander doelwit kunnen kiezen? Zou Dubai bijvoorbeeld niet een logischer doelwit zijn geweest? De stad die het woord “buitensporigheid” nieuwe betekenis heeft gegeven. De stad met de grootste “mall” ter wereld; de grootste golfbaan, het grootste themapark, de grootste overdekte skihal en natuurlijk de hoogste wolkenkrabber. Waarom liep Abdulmuttalab – gehuld met een “bomb-belt” om zijn middel - niet gewoon de Burj Dubai binnen? Of ligt de relatie golf - religie te gevoelig?
Abdulmuttalab kan de vraag binnenkort beantwoorden wanneer hij zijn verslag doet in de Amerikaanse rechtszaal om vervolgens afgevoerd te worden naar de “electric chair”. Of hij vòòr zijn dood mijn vraag nog gaat beantwoorden, is te betwijfelen. Misschien alleen daarom al een interessant gegeven om te gaan onderzoeken in de volgende Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam?
PS: wie geïnteresseerd is in de aftakeling van de Amerikaanse stad, en in het bijzonder Detroit, kan ik ten zeerste de volgende drie visuele meesterwerkjes aanraden:
Reacties:
21-01-2010
Interessant betoog Jorn. Dat zet me wel aan het denken. Dat eliteterroristen het op de steden in de VS hebben voorzien wil in mijn ogen nog niet zeggen dat ze ageren tegen de verstedelijking. De stadsbevolking wordt, zeker ook in Nederland, steeds gemengder en Islamfundamentalisten zullen eerder tevreden toekijken hoe het aandeel van moslims daar toeneemt. Wellicht zijn ze het niet eens met de manier waarop de VS integratie van immigranten weet af te dwingen. Ze zijn op zoek naar symbolen die vernietigd kunnen worden, en de stad staat voor hun gelijk aan door hen gehate democratische waarden. Als ze Christelijke waarden willen vernietigen moeten ze eerder op het platteland zijn. Daar spelen ze nog een grote rol. Maar hoe bereik je daar de impact die voor ogen hebt? Kerken afbranden komt er vaak voor maar zet weinig zoden aan de dijk. Het targeten van Dubai lijkt me inderdaad nog een stap te ver, gezien de rol die de Islam daar nog speelt. Maar het wordt ook steeds liberaler, dus er kan een moment komen waarop ze tot tegenactie overgaan. Een cynicus zou kunnen zeggen dat terroristen het opnemen voor een pluriforme globale samenleving, die niet geregeerd wordt door Westerse waarden en winkels. Ik heb ook geen zin om op elke straathoek van de wereld een McDonalds of Starbucks te zien. Dat wil overigens niet zeggen dat ik ze dan maar op wil blazen.. Bedankt voor de links. The Wire ken ik wel, maar zal eens naar die anderen gaan kijken.
21-01-2010
Zoveel terroristen, zoveel aanleidingen: Ik geloof wel degelijk dat de haat tegen verstedelijking een rol kan spelen bij aanslagen, zoals Jorn aangeeft. Maar dan meer in de zin van een identiteitscrisis zoals je bijvoorbeeld bij de tweede generatie Marokkanen tegenkomt. Ofwel traditionele dorpse waarden van streng islamitische ouders die botsen met de westerse cultuur van een grote stad waarin deze generatie wordt grootgebracht. Tegelijkertijd woont niet voor niets het hoogste percentage moslims in grote steden. Meer dan in een dorp kunnen moslims hun eigen leven leiden, hun eigen waarden naleven en geleidelijk aan opgaan in de westerse wereld met een Mc Donalds om de hoek. Verstedelijking zou dus kunnen bijdragen aan integratie. Het klinkt wellicht raar, maar ik zie juist meer een verband met de hoge opleiding van de elite terrorist. Waar een matige VMBO scholier zonder diploma hooguit rotzooi op straat trapt met vrienden, zal een intelligente hoog opgeleide terrorist in spe veel beter in staat zijn om in anonimiteit gevaarlijke plannen te smeden. Hoewel hoogopgeleide allochtonen in de regel veel succesvoller zullen zijn, zal de frustratie bij hen veel groter zijn als ze falen. Hoe hoger je op die carriereladder stapt, des te pijnlijker het is als je er vanaf valt. Zo ook Farouk Abdulmuttalab, die een hoge opleiding genoot maar zich wellicht gefrustreerder raakte door zijn omgeving. Dan kun je een uitweg zoeken bij een sekte, extreem links of rechtse symphatieen nastreven of in zijn geval: proberen een vliegtuig op te blazen. Dat staat volgens mij los van de vraag of je in een dorp of stad woont. Je kan hooguit stellen dat hoogopgeleide mensen vaker in een stad dan in een dorp wonen. Dus ik geef je indirect gelijk. Het feit dat hij Detroit koos, een kansarme verlaten industriestad, vind ik inderdaad vreemd. Overigens kan ik de docufilm: 'Made in Detroit' erg aanraden: Gaat over tienermoeders die in de stad groente en fruit telen en daar aan de man brengen.
21-01-2010
De VS en haar steden blijven hardnekkig gelden als DE symbolen voor alles wat kapitalistisch en liberaal en grootstedelijk (en Westers) is lijkt het, ondanks haar ineengestorte economie en de opkomst van andere nieuwe wereldmachten. De haat jegens de VS zit natuurlijk wel extra diep vanwege Irak en Afghanistan. Vraag me een beetje af of de keuze voor het arme verloederde Detroit (een ironischer symbool van Westerse vooruitgang is er bijna niet!) wel zo bewust was? Misschien was deze wel gewoon praktisch (een minder zwaar beveiligde luchthaven? – of zoiets).
22-01-2010
Als aanvulling op je lijstje nog deze tip: tijdens het komende filmfestival Rotterdam draait 'Erie' http://www.filmfestivalrotterdam.com/nl/films/erie/ van Kevin Jerome Everson, een film waarin Detroit centraal staat, en dan vooral "de cultuur van de Afro-Amerikaanse arbeiders (van General Motors) in een post-industrieel tijdperk."
* Verplichte velden
Op: De kracht wint het (nog) niet van de macht | PcucL7 <a href="http://wlkuqtmgeelt.com/">wlkuqtmgeelt</a> > Lees meer...
Op: Gemakzuchtig architect? | Hallo Gerda,Opvallend hoe deze oude gevels en oentmrnaen geefntegreerd zijn gebleven, zelfs in het... > Lees meer...
Op: Het bericht van ons overlijden blijkt overdreven | Hi sbk --Thanks for commenting on this entry. It was loonikg rather neglected -- what with the... > Lees meer...
Op: My Architect: a son's journey | so cute! I'm sure they loved these! And I love their style! Annnnd how you captured it, and the... > Lees meer...
Op: De sociale steden van morgen | very initially "咁都唔使咒罵人地全家喺 豬 啫 當事人喺唔著 但罵嗮人地全家 無需要呀 " 無風起浪? I am/ was very disppaointed... > Lees meer...
Op: Selectie archiefmateriaal voor John Habraken | immer wieder Heinecken. Nach dem schon leengd ren Walk in Fridge -Spot aus Holland, hier der... > Lees meer...
Facebook