Koepel van het Beethovenhuis, interieur, H.P. Berlage, 1908. Collectie NAi/BERL 107

Aan het begin van de twintigste eeuw is de verering van Beethoven zo groot dat het plan wordt opgevat een concertzaal te bouwen waar alleen de muziek van Beethoven uitgevoerd mag worden. De bouw van een eigen concertzaal is nodig, omdat geen van de bestaande zalen daar geschikt voor is: de harmonie der tonen wordt verstoord door de protserigheid van de architectonische omgeving. Volgens H.P. Berlage (1856-1934) moet de architectuur van de concertzaal zuiver van samenstelling en op een bescheiden manier versierd zijn. De ruimte mag zich niet opdringen, er moet een wijding van afstralen die overeenstemt met de muziek, net als de vroegere tempel- en kerkruimten. Het Beethovenhuis zou in de Kennemerduinen moeten staan, zodat de bezoeker, op weg naar het concert al in een verheven stemming zou komen.


_{> Maquette van het Beethovenhuis, H.P. Berlage, 1908. Collectie NAi/BERL 107.}

Byzantijnse moskee van de muziek
In Nederland is het vooral Willem Hutschenruyter, een redacteur van het tijdschrift 'Toonkunst', die zich inzet voor de oprichting van de stichting Het Beethovenhuis, dat het bouwwerk moest realiseren. In 1908 wordt Berlages ontwerp in de Nederlandse vakbladen gepubliceerd. Net als veel van zijn andere monumentale projecten kan dit als een Volkshuis worden beschouwd, waar dankzij de muziek en de harmonieuze architectuur intellectuelen en arbeiders zich met elkaar kunnen verbroederen. Als een oord dat tot overpeinzing en rust stemt, ver van het stadsrumoer, is het Beethovenhuis een cultureel bouwwerk te midden van de zuiverende lucht van zand en duinen; een soort Byzantijnse moskee van de muziek, waar cultuur en natuur elkaar ontmoeten en samensmelten in een ideale harmonische eenheid.

De kritiek in die tijd is verdeeld over de waarde van het ontwerp. In de analyse van het gebouw door architect Jan Gratama wordt de weinig functionele vormgeving van de trappen in de hal betreurd: hij vergelijkt de van waarheid, monumentaliteit en strengheid vervulde architectuur van Berlage met een boom die een grote stam heeft, maar geen bladeren.


_{> Plattegrond van het Beethovenhuis, H.P. Berlage, 1908. Collectie NAi/BERL 107.}

Meer lezen
Het Beethovenhuis / door Willem Hutschenruyter. - Amsterdam : Van Looy, 1908. - 93 p. : ill., tek., plgr. ; 23 cm.
Hendrik Petrus Berlage : het complete werk / Sergio Polano ; met bijdr. van Giovanni Fanelli, Jan de Heer, Vincent van Rossem. - Alphen a/d Rijn : Atrium, 1988. - 265 p. : ill., foto's, plgr., tek. ; 29 cm

Nooit gebouwd Nederland : "want tussen droom en daad staan wetten in de weg en practische bezwaren..." / idee en samenst. Cees de Jong, Frank den Oudsten, Willem Schilder ; tekst Cees Nooteboom. - Voll. herz. heruitg. / bew. door Cees de Jong. - Blaricum : V+K, 1999. - 120 p. : ill, tek. ; 32 cm

Op zoek naar een 'gelukkige menschen-stad'

De architect H. Th. Wijdeveld heeft naam gemaakt met fantastische en visionaire projecten. In de twintigste eeuw zijn echter meer architecten geweest die plannen bedachten die voortkwamen uit het geloof in een betere samenleving en een gelukkiger toekomst.
> Lees meer...

H.P. Berlage

Het Pantheon der Menschheid representeert de idealen van pacifisme en internationalisme. Het ideëel geladen werk wordt in een recensie van Van Loghem raak gekenschetst: "De idealist Berlage gaat hier de kunstenaar voorbij."
> Lees meer...

J.L.M. Lauweriks

Nog tijdens de Eerste Wereldoorlog ontwerpt J.L.M.Lauweriks een park als monument voor de gevallenen, een veilige plaats, omgeven door een muur en een gracht, waar men de harde wereld kon buitensluiten.
> Lees meer...

De Tempels van H.P. Berlage

Tentoonstelling 04 mei 2002  - 30 juni 2002 | De collectie van het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) werd in 2002 uitgebreid met een belangrijke aanwinst: de maquette en zeven tekeningen van het eerste ontwerp voor het Haags Gemeentemuseum uit de jaren 1919-1920 van H.P. Berlage. De imposante gipsen maquette die in brokstukken uiteen lag, werd in het NAi gerestaureerd. Ter gelegenheid van de voltooiing van de restauratie organiseerde het instituut de tentoonstelling over 'De Tempels van H.P. Berlage'.
> Lees meer...

De Grote Projecten

Tentoonstelling 17 februari 2002  - 21 april 2002 | De overheid wil het goede voorbeeld geven. Mooie architectuur en een prachtig ingericht landschap, daar moet Nederland voor staan. Van 17 februari tot en met 21 april 2002 besteedde het Nederlands Architectuurinstituut (NAi) aandacht aan dit streven met de tentoonstelling 'De Grote Projecten, Nederlands architectuurbeleid in perspectief'.
> Lees meer...