Huis van Zessen, naar een ontwerp van Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren uit 1923.
Maart 2009 | Kennis over beheer en exploitatie van museumwoningen ligt niet alleen bij beheerders van de woningen. Ook diverse kennisinstituten hebben knowhow op dit gebied. De wijze waarop nieuwkomers in het museumwoningen veld van die kennis gebruik kunnen maken stond centraal tijdens een expertmeeting in het NAi op 20 januari j.l.
Deze bijeenkomst van vertegenwoordigers van verschillende museumwoningen en kennisinstituten vormde de afsluiting van het 75-jarig jubileum van Huis Sonneveld. De aanleiding voor de expertmeeting lag in een aantal recente initiatieven om (voormalige) woonhuizen te transformeren tot museumwoningen en om bestaande museumwoningen te professionaliseren.
Drie museumwoningen in wording
Het Huis van Zessen, het Spinozahuis en het Van Schijndelhuis zijn alle drie volop in ontwikkeling als museumwoning. De beheerders ervan bezinnen zich op de vraag hoe ze hun huizen zo kunnen inrichten en beheren dat ze niet alleen voor de korte termijn aantrekkelijk worden voor publiek, maar ook op langere termijn goed bewaard kunnen blijven.
Museale functie
Het Huis van Zessen in Alblasserdam is een ontwerp van Theo van Doesburg en Cornelis van Eesteren uit 1923. Het is hun enige gezamenlijke ontwerp dat daadwerkelijk is uitgevoerd. De beheerders hebben een verkenning van het huis als museumwoning afgerond en beraden zich op mogelijke vormen van beheer op de lange termijn. Het Spinozahuis in Rijnsburg is gewijd aan leven en werk van de filosoof Spinoza, die er van 1661 tot ongeveer 1664 gewoond heeft. Het huis is al sinds 1899 opengesteld voor publiek en onlangs gerestaureerd en verbouwd. De educatieve en museale inrichting van het huis moet nu herzien worden. Het Van Schijndelhuis in Utrecht is een ontwerp van architect Mart van Schijndel, die er tot zijn overlijden in 1999 woonde. Het huis is beperkt opengesteld voor publiek en wordt nog gedeeltelijk bewoond. De beheerders zijn op zoek naar een duurzame balans tussen enerzijds beheer en behoud van de nalatenschap van Mart van Schijndel, en anderzijds het ontplooien van culturele en commerciële activiteiten.
> Boven: het Van Schijndelhuis in Utrecht. Onder: het Spinozahuis in Rijnsburg.
Publieksbereik
Om tot een structurele, financieel verantwoorde wijze van beheer te komen is de nodige inventiviteit vereist, én een brede kennis van zaken op het gebied van cultuurhistorie, educatie, recreatie en commercie. Bovendien is een duidelijke marketing- en communicatiestrategie onontbeerlijk. De museumwoning van de toekomst gebruikt niet alleen de fysieke woning zelf, maar bijvoorbeeld ook internet om de betekenis van een huis over te brengen. Dat kan de toegankelijkheid en het publieksbereik aanzienlijk vergroten. Om een effectief marketingbeleid te kunnen uitzetten, moeten beheerders de waarde en essentie van hun woning goed kennen. Een scherpe waardestelling van huis en interieur bepaalt mede het succes van een museumwoning.
Historische beleving
De waarde hoeft niet altijd in gebouw of interieur te liggen, maar kan ook voortkomen uit de bewonersgeschiedenis. Om een museumwoning goed neer te zetten moet onderzocht worden waar de specifieke kracht van de woning ligt. De historische beleving speelt een steeds belangrijker rol bij het bezoeken van een museumwoning. Het is daarbij niet noodzakelijk dat een woning nog helemaal in authentieke staat verkeert. Er moet een goede balans worden gevonden tussen aandacht voor het huis en, bijvoorbeeld, voor de persoon die het huis bewoond heeft.
Kennisoverdracht
Een degelijk museaal plan is een vereiste voor succesvolle exploitatie van een museumwoning. Zo’n plan kan het beste opgesteld worden vanuit een breed perspectief; dat van de monumentenzorg én het erfgoedbeheer. Op die manier wordt rekening gehouden met alle factoren die een rol spelen in het huis. Bezoekers krijgen door een goed uitgevoerd museaal plan een beter beeld van de woning.
Veel museumwoningen zien zich voor dilemma’s geplaatst waar het gaat om overdracht van kennis over het huis, de bewoner(s) of het interieur. Daar is in het huis zelf niet altijd ruimte voor. Een website kan een geschikt medium zijn om aanvullende en wisselende informatie te bieden.
Professionalisering
De vragen waar beheerders van (nieuwe) museumwoningen mee te maken krijgen zijn legio. Wanneer is openstelling rendabel? Is het voordelig om een gebouw tot rijksmonument te laten verklaren? Hoe combineer je een functie als gastvrouw én bewoner? Hoe ver moet je gaan om nieuwe functies te faciliteren? Hoe vertel je een verhaal binnen de inrichting van een woning?
Om dit soort kwesties te adresseren is het goed om gebruik te maken van de kennis en ervaringen van beheerders van andere museumwoningen, en van de kennis die ligt bij universiteiten en instellingen als Instituut Collectie Nederland (ICN), de Nederlandse Museumvereniging (NMV), Historische Huizen Vlaanderen, en DEMHIST, de afdeling van het ICOM (International Council of Museums) die zich bezighoudt met het beheer van museumwoningen.
Museumwoningen.nl
Het NAi, beheerder van museumwoning Huis Sonneveld, heeft begin 2009 de website Museumwoningen in Nederland gelanceerd. Daarop staat informatie over 176 Nederlandse museumwoningen, met het doel de zichtbaarheid ervan te vergroten en ze op een eenvoudige manier toegankelijk te maken voor publiek, onderzoekers, eigenaren en beheerders. Doordat woningen beter vindbaar zijn en samenwerking tussen beheerders wordt gestimuleerd, wordt de potentie van de woningen enorm vergroot. Noord-Amerika kan in dit opzicht tot voorbeeld dienen; daar worden op regionale schaal al netwerken van museumwoningen gevormd.
Categorisering
Bij de inventarisatie van de 176 museumwoningen is een onderverdeling gemaakt in categorieën die zijn vastgesteld door DEMHIST. Er worden 9 categorieën onderscheiden, van ‘huizen van beroemheden’ en ‘huizen als kunstwerken’ tot ‘eenvoudige huizen’. Aan de hand van een korte analyse van elke museumwoning is een keuze gemaakt voor een of meer categorieën. De beheerder kan deze categorisering gebruiken om te reflecteren op het beeld dat hij van zijn woning heeft en dat hij uitdraagt naar de buitenwereld. Ook kan hij op basis hiervan een ‘mission statement’ formuleren, en dat vertalen naar publieksactiviteiten.
Kennisuitwisseling
Van de 176 woningen in de database zijn maar ongeveer 50 woningen bij de Nederlandse Museum Vereniging als museum geregistreerd. Bij professionalisering van museumwoningen is méér kennis, en verbetering van de uitwisseling van de kennis noodzakelijk:
Ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Huis Sonneveld heeft het
NAi in 2008 een compleet overzicht samengesteld van alle museumwoningen
in Nederland. Van het Anne Frank Huis in Amsterdam tot een voormalig
tuindershuisje in Schermerhorn. U kunt zoeken op provincie, op stad,
maar ook op categorie, afhankelijk van uw eigen interesse.
> Lees meer...
Met prachtige tentoonstellingen, een performance van Kraak & Smaak, DJ John van Luyn en een betoverdend optreden van de Rotterdamse band The Yes Please, is het NAi tijdens Museumnacht 2012 de plek om naar toe te gaan.
> Lees meer...
Van 25 – 28 september 2011 heeft Lynn Osmond, president CEO
van Chicago Architecture Foundation (CAF), een bezoek gebracht aan het NAi.
> Lees meer...
Hier vindt u alle mogelijke informatie over openingstijden, toegangsprijzen en bereikbaarheid van het NAi en Museumwoning Sonneveld.
> Lees meer...
Het Nederlands
Architectuurinstituut (NAi) is zaterdag 10 maart de openingslocatie van de
Rotterdamse Museumnacht. Thema van deze editie is Smaak. De performance Under her
skirt van ontwerpster Victorine Pasman & sopraan Laura
Stavinoha is een goede amuse, waarna het diner kan beginnen. Bij het NAi staat
het volgende op de kaart:
> Lees meer...
