Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Het NAi beheert ongeveer 800 archieven van architecten, architectenbureaus, organisaties en verenigingen. Maar er zijn ook andere instellingen die archieven beheren op het gebied van architectuur, stedenbouw en ruimtelijke planning. Een selectie daarvan wijst u de weg naar een aantal belangrijke collecties buiten het NAi.
Het Stadsarchief Amsterdam (voorheen Gemeentearchief) beheert zowel overheidsarchieven als particuliere archieven van Amsterdamse bedrijven, personen en instellingen, waaronder die van een aantal architecten (zie lijst architectenarchieven). Een belangrijk archief is Het Centraal Tekeningen archief (CTA) van de Dienst Openbare Werken. Dit archief omvat ongeveer 150.000 tekeningen van Amsterdamse overheidsgebouwen en stedelijke infrastructuur, opmetings- en restauratietekeningen van beschermde monumenten. Andere relevante archieven zijn:
Het archief van de Dienst Openbare Werken
Het archief van de Dienst der Publieke werken
Het archief van de Stadsarchitect
Het archief van de Stadsingenieur
Veel inventarissen zijn online te raadplegen, en meestal is er een uitgebreide inleiding op het archief beschikbaar. De beeldbank bevat bijna 250.000 afbeeldingen van Amsterdamse straten en gebouwen uit het Stadsarchief, maar ook uit andere collecties.
Het Gemeentearchief Rotterdam beheert ongeveer 18 kilometer archief van de Gemeente Rotterdam en omliggende gemeenten. Relevante archieven zijn die van individuele Rotterdamse architecten (zie lijst architectenarchieven) en de archieven van onder anderen:
Maatschappij ter Bevordering van Bouwkunst, afd. Rotterdam
De Rotterdamse Kunstkring
Vereniging Bouwkunst en Vriendschap
Historisch Genootschap Roterodamum
Dienst Volkshuisvesting
Dienst Stadsontwikkeling
Dienst Bouw- en woningtoezicht
De ervan van de Wed. Van Nelle
Commissie Raadhuisbouw
Verschillende projectgroepen Stadsvernieuwing.
Van gebouwen die vóór 1985 gebouwd zijn in Rotterdam en de voormalige zelfstandige gemeenten zijn bouwtekeningen aanwezig. Daarop is een toegang gemaakt: Gemeente Rotterdam dS+V Pandkaarten waarop u kunt zien van welke panden informatie beschikbaar is. Bouwtekeningen zijn niet online beschikbaar. Het City Informatiecentrum beheert bouwtekeningen van gebouwen die na 1985 zijn gebouwd.
Ongeveer 70% van de archieven van het Gemeentearchief Rotterdam is geïnventariseerd. Veel inventarissen zijn online raadpleegbaar. De beeldbank bevat gedigitaliseerde afbeeldingen uit de collectie van het GAR: foto’s, bewegend beeld, geluidsbestanden, prenten en tekeningen.
Het Haags Gemeentearchief beheert ongeveer 1500 archieven van de gemeente Den Haag en Haagse verenigingen, bedrijven, families en personen. Relevant voor architectuuronderzoek zijn onder andere de individuele architectenarchieven (zie lijst architectenarchieven) en de archieven van de:
Gemeentelijke Dienst der stadsontwikkeling en volkshuisvesting
Dienst Gemeentewerken
Raadscommissie Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening, Stadsvernieuwing.
Ook aanwezig is het archief van de Haagse plateelbakkerij Rozenburg, sinds 1900 Koninklijke porceleinen aardewerkfabriek ‘Rozenburg’.
Veel inventarissen zijn online beschikbaar. De beeldbank bevat meer dan 150.000 foto’s uit de periode 1854-heden, affiches, kaarten en plattegronden, prenten en tekeningen vanaf de 16de eeuw, geluid en bewegend beeld.
Bij
het Nationaal Archief ligt bijna 1000 jaar geschiedenis van Nederland
opgeslagen in 93 kilometer archieven, waaronder ook kaarten, tekeningen
en foto’s. De archieven zijn afkomstig van de centrale overheid, van
particuliere instellingen en privé-personen. Het Nationaal Archief
bevat tal van archieven die relevant zijn voor architectuurhistorici.
Een aantal daarvan:
RGD Ministerie Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM): Rijksgebouwendienst: Tekeningenarchief, 1763-1940 Dit archief bevat plattegronden, bestekken, tekeningen en foto’s van gebouwen beheerd door de Rijksgebouwendienst.
KIVI Koninklijk instituut van Ingenieurs (1606-1979) Dit archief bevat kaarten, atlassen en tekeningen van o.a.
waterstaatswerken als havens en rivieren, bouw- en
constructietekeningen, hydrografische kaarten, plattegronden van steden
en spoorwegen.
Archief
van de Centrale Sector van het Ministerie van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (1938) 1940-1981 (1987) Dit
archief bevat plannen op het gebied van ruimtelijke ordening,
volkshuisvesting en bouwnijverheid. Ook stukken met betrekking tot
oorlogsschade en wederopbouw.
Ministeriële Afdeling Volkshuisvesting over de jaren 1901-1946 Woningbehoefte, financiering woningbouw en gemeentelijke volkshuisvesting, ruimtelijke ordening.
WCA Ministerie van Waterstaat: kaarten en tekeningenarchief, 1814-1940 Waterstaatswerken, wegen en spoorwegen, rijksgebouwen, posterijen, telegrafie en telefonie, luchtvaartterreinen, visserij.
Archief Stichting Ratiobouw: rapporten, 1945-1991 Het archief bevat voornamelijk rapporten van deze stichting, over onder
andere recreatiegebouwen, openbare gebouwen en bouwconstructies. Het
archief bevat ook publicaties over de huisvesting van bejaarden,
bouwtypen en details in woningen.
Archieven zonder online toegang:
Bouwtekeningen van het Rijksarchief aan het Bleyenbrug te Den Haag 1895-1954
Provinciaal Bestuur Zuid-Holland: Bestemmingsplannen en Uitbreidingsplannen 1918-1960
Nederlandse Hervormde Kerk: Tekeningenarchief 1760-1983.
Archief Stichting Wereldtentoonstelling Brussel (Expo 1958), 1955-1959
Archief Ministerie van Algemene Zaken: Stichting Wereldtentoonstelling Montreal 1967 en Wereldtentoonstelling Osaka 1970.
Archief Bouwcentrum te Rotterdam, (1911) 1945-1984.
Het IISG beheert archief-, bibliotheek- en audiovisueel materiaal met de nadruk op sociale en emancipatorische bewegingen: bonden, politieke partijen, actiegroepen. Het gaat om meer dan 3000 archieven. Interessant daarvan zijn Archief Zonnestraal (Hilversum), met stukken over de bouw en verbouw van Sanatorium Zonnestraal, en het Archief van de Nationale Woningraad (NWR), de landelijke vereniging van woningbouwcorporaties, in 1998 met het NCIV, Nederlands Christelijk Instituut voor Volkshuisvesting, gefuseerd tot Aedes.
De collectie van Beeld en Geluid bestaat voor een belangrijk deel uit materiaal dat ooit uitgezonden is op radio en televisie of dat in bioscopen vertoond is: documentaires, programma-afleveringen, journaals, hoorspelen, muziek, reclames en films. De collectie is goed online doorzoekbaar, vaak met uitgebreide beschrijvingen. Een losse greep uit het materiaal: de driedelige serie ‘Moderne Architectuur in Nederland’ (1954), 'Architectuurestafette' (AVRO, 1992), Serie Architectuur volgens Cees Dam (Teleac, 1999), 'Wie wint de AM-NAi prijs 2004?' (AVRO, 2004), Documentaire over Sybold van Ravesteijn (NOS, 1971), Documentaire over Wim Quist (NOS, 1989), Polygoonjournaal met item over de begrafenis van Berlage (1934), Afleveringen van de NOS-serie 'Markant', o.a. over J.H. van den Broek (1973) en Aldo van Eyck (1978), film van Hank Onrust over 'Wijdeveld: Plan the impossible' (TROS, 1975), Journaalreporter Walter Cronkite voor CBS bezoekt Rotterdam voor een item over de wederopbouw (1955), documentaire van Louis van Gasteren over 'Nagele: Een nieuw dorp op een nieuw land' (1960).
Het Koninklijk Huis archief bevat de persoonlijke archieven, bibliotheek, fotoarchief en kunstverzameling van de Oranjes. Interessant aan deze collectie is de aanwezigheid van archiefmateriaal van de eerste Rijksbouwmeesters, uit de tijd dat zij nog werkten in opdracht van de koning. Jean Thomas Thibault was in 1806 de eerste ‘Architect des Konings’. L.H. Eberson (1822-1889) vervulde die functie van 1858 tot 1889. De collectie is niet online te raadplegen. Een verzoek om ter plekke onderzoek te komen doen moet schriftelijk worden ingediend.
RACM Zeist bewaart in zijn archief belangrijke documenten en bewijsstukken betreffende rijksmonumenten. U kunt hier interessante informatie vinden als u specifieke gegevens zoekt over een monumentaal gebouw en over de wijze waarop daarmee de afgelopen eeuw is omgegaan (restauraties bijvoorbeeld). In de zogenaamde pandsdossiers bewaart het RACM per pand een grote hoeveelheid (administratieve) gegevens over rijksmonumenten en panden die binnen een beschermd stads- of dorpsgezicht liggen. Documenten vanaf 1920, waaronder bouwhistorische beschrijvingen, bestekken, verbouwings- en sloopvergunningen en (subsidie)correspondentie.
RACM Amersfoort beheert alle documentatie afkomstig van archeologische opgravingen: tekeningen, foto’s, dia’s en opgravingsdossiers. Ook zijn er het Centraal Archeologisch Archief (CAA) en het Centraal Monumenten Archief (CMA) ondergebracht. Ook wordt een aantal ‘overige’ archieven beheerd zoals het RCOB-archief, het correspondentiearchief, het beleidsarchief, het beschermingsarchief en een groot aantal privé-onderzoeksarchieven.
Alle wettelijk beschermde rijksmonumenten zijn te vinden in het Monumentenregister. Van elk monument zijn onder meer het adres en de kadastrale gegevens geregistreerd en een omschrijving gemaakt. Het Monumentenregister is geautomatiseerd te vinden in de Objectendatabank (ODB).
TUiN is een van de speciale collecties die de bibliotheek van de Landbouwuniversiteit Wageningen beheert. Daarin bevinden zich de collecties van een aantal Nederlandse tuin- en landschapsarchitecten, zoals Gerard Bleeker, Hendrik Copijn, Mien Ruys en Leonard A. Springer. Informatie uit deze collectie is doorzoekbaar via de databank TUiN. De databank biedt informatie over historische en bestaande Nederlandse tuinen, parken, buitenplaatsen en landgoederen, begraafplaatsen, ruilverkavelingen, recreatie- en villaparken en andersoortige 'groene monumenten'. Opgenomen zijn beschrijvingen van objecten van tuinhistorische en landschapsarchitectonische waarde en hun ontwikkeling, van de verschillende opdrachten die tuin- en landschapsarchitecten hebben uitgewerkt en van de bijbehorende documenten met beeldmateriaal. Ook biografische informatie over landschapsarchitecten is in de databank te vinden.
Overzicht van een aantal architectenarchieven bij andere archiefhoudende instellingen.
> Lees meer...
Het NAi beheert ongeveer 500 archieven van architecten,
architectenbureaus, organisaties en verenigingen. Maar er zijn ook
andere instellingen die archieven beheren op het gebied van
architectuur, stedenbouw en ruimtelijke planning.
> Lees meer...
De bibliotheekcollectie groeit met enkele tientallen meters per jaar: door aankopen uit boekhandels en antiquariaten, schenkingen en collecties die deeluitmaken van nalatenschappen van architecten.
> Lees meer...
