Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
J. Duiker. Warenhuis Winter, Weteringschans, Amsterdam, 1934. Foto: Collectie NAi / DUIK 164a, fotograaf onbekend.
Februari 2009 | Het NAi heeft subsidie ontvangen om één van de belangrijkste archieven uit de collectie te conserveren en te digitaliseren. Met geld uit het conserveringsprogramma Metamorfoze worden alle stukken uit het archief van architect Jan Duiker (1890-1935) geconserveerd en daarna gescand. Topstukken als zijn ontwerp voor Sanatorium Zonnestraal zullen op termijn online te raadplegen zijn.
Metamorfoze is het nationale programma voor behoud van het papieren erfgoed, gefinancierd door het Ministerie van OCW. Metamorfoze subsidieert in de eerste plaats conserveringsprojecten: in aanmerking komen alleen collecties die door autonoom verval in zo’n slechte fysieke staat verkeren dat ze eigenlijk niet meer raadpleegbaar zijn en onder specifieke omstandigheden bewaard moeten worden. Door de stukken te digitaliseren en online beschikbaar te stellen hoeven de originelen niet meer van de planken gehaald te worden.
Icoon
Het archief van Jan Duiker is een middelgroot, toonaangevend archief uit de periode van het Nieuwe Bouwen (1920-1960). Het bevat tekeningen van onder andere het ontwerp voor de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten in Amsterdam, Sanatorium Zonnestraal in Hilversum en de Openluchtschool in Amsterdam. Zonnestraal werd in zijn eigen tijd al gezien als een icoon van het modernisme en oogstte (inter-)nationaal veel lof vanwege het bijzondere ontwerp. Het gebruik van een betonskelet maakte de toepassing van grote glazen gevels en een vrij indeelbare plattegrond mogelijk; licht, lucht en ruimte kregen zo vrij toegang tot het gebouw.
Nieuwe Bouwen
De archieven uit de tijd van het Nieuwe Bouwen, waartoe ook die van Brinkman en Van der Vlugt, Elling en Kloos behoren, nemen een belangrijke plaats in binnen de collectie van het NAi. Nederland speelde een aanzienlijke rol binnen het internationale modernisme met een architectuur die wereldwijd navolging vond. Vooral binnen het CIAM (Congrès Internationaux d’Architecture Moderne) was Nederland actief met nieuwe ideeën op het gebied van stedenbouw en volkshuisvesting. Archieven uit deze periode worden veelvuldig geraadpleegd voor (restauratie)onderzoek en in bruikleen gevraagd voor tentoonstellingen.
2450 Tekeningen
Het Duiker archief zal (bijna) in zijn geheel gedigitaliseerd worden: 2450 tekeningen en 3750 geschreven stukken, waarvan ongeveer 90 procent uniek is, worden gescand. Het archief bevat presentatietekeningen, bestek- en ontwerptekeningen, correspondentie met opdrachtgevers, het bouwbestek en voortgangsrapportages. Het gaat om beschreven en gedrukt papier, calques (tekeningen op lichtdoorlatend papier) met inkt en potlood, foto’s, blauwdrukken en andere vormen van lichtdrukken.
Verval
Het archief verkeert voor een groot deel in zeer slechte staat. Dit heeft te maken met de slechte kwaliteit van het materiaal waarop is geschreven, getekend en gedrukt. Daardoor is het onderhevig aan autonoom verval, verval dat voortkomt uit aard en kwaliteit van dragers en inkten, zoals verzuring en inktvraat. Het dunne overslagpapier dat voor correspondentie gebruikt werd is in de loop der tijd broos en brokkelig geworden. Daardoor zijn ze te kwetsbaar geworden om nog geraadpleegd te kunnen worden.
Metadata
Digitaliseren betekent strikt genomen niet meer dan het overzetten van informatie van een analoge drager naar een digitale, bijvoorbeeld door scannen of digitaal fotograferen. Maar het digitaliseren van een archief heeft meer voeten in de aarde. De individuele stukken moeten ook weer terug te vinden zijn. De huidige inventaris van het Duiker archief beschrijft reeksen documenten, geen individuele stukken. Voor online ontsluiting is het echter noodzakelijk om elk afzonderlijke document aan eigen metadata (beschrijvende gegevens) te koppelen.
Conservering
Slechts een klein deel van de stukken kan zonder behandeling vooraf gedigitaliseerd worden: bij het grootste deel is eerst een vorm van conservering nodig. Scheurtjes moeten gerepareerd worden, vouwnaden verstevigd, vuile tekeningen gereinigd, losse stukken aangezet en vouwen en kreukels weggestreken. Ook moet een gedeelte van de stukken ontzuurd worden. Na digitalisering moeten alle stukken opnieuw verpakt worden, zodanig dat de bewaaromstandigheden optimaal zijn om het proces van verval zo veel mogelijk tot stilstand te brengen.
Planning
Het hele traject zal ruim een jaar in beslag nemen en een looptijd hebben van 1 april 2009 t/m 31 juli 2010.
Duiker en Bijvoet, Derde Ambachtsschool Scheveningen, 1922-1931. Collectie NAi, DUIK 58
Onder de werknaam Archivista is een project gestart dat het Collectie Informatiesysteem gaat uitbreiden met meer functionaliteiten, meer inhoud en een gebruiksvriendelijke interface. Met Archivista komt het ideaal van een online naslagwerk voor architectuur een grote stap dichterbij.
> Lees meer...
November 2007 | Er wordt tegenwoordig geen gebouw meer ontworpen zonder
computer. De archieven die het NAi in de toekomst zal verwerven bestaan
voor een groot deel uit digitale bestanden. Dat heeft grote
consequenties voor de manier waarop dat materiaal beheerd,
geconserveerd en ontsloten moet worden.
> Lees meer...
De tentoonstelling START (begin 2004) was opgebouwd als 'open depot'
waarin bezoekers zelf konden zoeken naar archiefmateriaal van Koolhaas
& OMA. Speciaal voor deze tentoonstelling is een database ingericht
met archiefmateriaal en achtergrondartikelen. Deze database is nog
online te raadplegen.
> Lees meer...
Het laatste wapenfeit uit het DigiLab is het digitaal afleveren van het
archief van Amsterdamse School-architect Willem Kromhout (1864-1940):
daaruit zijn 2294 stukken gedigitaliseerd. Hier een voorproefje van het imposante werk van deze fantasierijke architect.
> Lees meer...
Tips en aanwijzingen bij het opzoeken, aanvragen en raadplegen van archiefstukken, boeken en tijdschriften.
> Lees meer...
