Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Notitieblokken uit het onlangs verworven archief van Abel Cahen. Foto: Collectie NAi
Selectie is het sleutelwoord bij het samenstellen van een evenwichtige architectuurcollectie. Een collectie die de geschiedenis van de Nederlandse architectuur en stedenbouw zo goed mogelijk documenteert en representeert. De manier waarop die selectie plaatsvindt staat volop ter discussie en is sterk afhankelijk van de beschikbare capaciteit van het NAi en de veranderende architectuurpraktijk.
Tot nu toe verzamelde het NAi hoofdzakelijk in retrospectief complete archieven van Nederlandse architecten en stedenbouwkundigen. Daarnaast zijn archieven en verzamelingen geacquireerd van instellingen, prijsvragen en opleidingen. Het NAi beheert architectuurarchieven in opdracht van het Rijk. De archieven zijn eigendom van het Rijk, maar het NAi zorgt voor het beheer, de ontsluiting en de beschikbaarstelling ervan. Het zijn particuliere archieven, veelal verworven uit de nalatenschappen van architecten.
Algemene selectiecriteria
Zeker in de beginjaren van het NDB (Nederlands Documentatiecentrum voor de Bouwkunst, 1972-1989) en het NAi (1989-) was er geen noodzaak tot een al te strikte afbakening van het verzamelterrein: de collectie was nog niet zo omvangrijk en het nieuwe NAi gebouw in Rotterdam bood voldoende depotruimte. Er werden algemene selectiecriteria gehanteerd zoals het belang van een architect, afgemeten aan de hoeveelheid vermeldingen in gezaghebbende publicaties, landelijke bekendheid, kwaliteit van het werk, en het vernieuwende karakter ervan. De periode tot 1970 is op die manier goed gedocumenteerd.
Lees meer over de totstandkoming van de NAi Collectie
Leidraad
De periode ná 1970 is nog onvoldoende gedocumenteerd. Aanvankelijk waren er uit die periode nog niet veel afgesloten architectenarchieven, en door de geringe afstand in de tijd was het moeilijker om een goed gefundeerd oordeel te vellen over de betekenis van het werk. Hoewel er inmiddels belangrijke archieven verworven zijn uit de jaren zeventig, zoals die van Piet Blom, Theo Bosch en Jan Verhoeven, is eind 2006 onderzoek gedaan naar de jaren 1968-1979, dat als leidraad dient bij verdere verwerving van materiaal uit die tijd. Wat waren de belangrijkste thema’s en ontwikkelingen, en wie hebben daarin een rol van betekenis gespeeld. Uit dat onderzoek is een groslijst ontstaan van archieven die actief geacquireerd zullen worden.
Onderzoek 1978-1979: De geëngageerde jaren zeventig
Strikte afbakening
Ook naar de jaren tachtig, een buitengewoon productieve periode, is onderzoek gedaan dat ten grondslag zal liggen aan de acquisitie van archieven uit die periode. Bij een groot aanbod is het des te belangrijker een kritische afweging te maken wat wel en niet in de collectie op te nemen, en waarom. Een striktere afbakening van het verzamelterrein is noodzakelijk omdat de depots inmiddels vol beginnen te raken en de ruimte ontbreekt om al dat materiaal op te slaan. Bovendien zijn er niet voldoende mensen en middelen om al die archieven goed te beheren, te conserveren, te beschrijven en toegankelijk te maken.
Onderzoek jaren tachtig: De renaissance van het ontwerp
Verbreding verzamelterrein
Het acquisitiebeleid is de laatste jaren sterk in ontwikkeling. Door financiële beperkingen, maar ook door veranderingen in de architectuurpraktijk. Er moet beleid gemaakt worden ten aanzien van tal van kwesties, zoals de mogelijke verbreding van het verzamelterrein naar landschapsarchitectuur, vormgeving en interieur. Het zijn disciplines die van oudsher, maar zeker de laatste decennia, nauw verweven zijn met architectuur. Inhoudelijk zijn er dus zeker goede argumenten voor, maar in de huidige organisatie is er geen geld en mankracht om al dat materiaal te verwerken.
Digitale archieven
Het NAi krijgt de komende tijd te maken met de verwerving van digitale archieven. Geen gebouw wordt tegenwoordig immers nog ontworpen zonder computer. Dat levert digitale tekeningen op, maar ook digitale correspondentie, verslagen en aantekeningen. Conservering en ontsluiting van digitale bestanden vergen nieuwe technieken en investeringen. Digitaal materiaal duurzaam opslaan kost weliswaar minder plankruimte, maar vergt zeker meer onderzoek en inspanning.
Digitale archieven : einde van een papieren tijdperk
Architectenarchieven
Het NAi heeft altijd architectenarchieven verzameld, omdat de rol van de architect bepalend is voor de creatieve factor in de architectuur. De collectie wil immers in eerste plaats de culturele dimensie van de gebouwde omgeving documenteren. Het is altijd beleid geweest om zo compleet mogelijke archieven te verzamelen, mede daaraan heeft de collectie zijn faam als onderzoekscollectie te danken. Het bevat niet alleen fraaie museale stukken, maar ook kladjes, werkschetsen, brieven en dagboeken. Het biedt een compleet beeld van de ontwikkeling van een architect.
Thematisch verzamelen
Toch zijn er ook goede argumenten om projectmatig of thematisch te gaan verzamelen. Het bouwproces is de afgelopen jaren veranderd en meer versnipperd geraakt. Er kunnen zoveel spelers betrokken zijn bij de totstandkoming van een project dat er meerdere partijen zijn die beschikken over relevant archiefmateriaal. Denk bijvoorbeeld aan informatie over Vinexwijken, die opgeslagen ligt bij zowel architectenbureaus als projectontwikkelaars en gemeenten.
Hedendaags verzamelen
Wil het NAi ook hedendaags gaan verzamelen, materiaal dus van nog praktiserende architecten, dan is het verwerven van complete archieven sowieso niet mogelijk. En al staat het belang van bureaus als OMA of Neutelings Riedijk buiten kijf, de betekenis van mindere goden is nu nog moeilijk in te schatten. Dat maakt de noodzakelijke selectie erg lastig. Toch kan het NAi zich niet afzijdig houden van het hedendaags verzamelen, omdat de kans groot is dat belangrijk materiaal naar collecties in het buitenland verdwijnt, waar veel belangstelling bestaat voor Nederlandse architectuur en waar ook de middelen aanwezig zijn om het te kopen. De financiële huishouding van het NAi is niet berekend op een situatie waarin archiefmateriaal naar de hoogste bieder gaat.
Nederlands?
De internationalisering van de architectuur roept ook de volgende fundamentele vraag op: hoe Nederlands moet de collectie blijven? Nederlandse architecten werken steeds vaker in het buitenland, en buitenlandse architecten zijn veelvuldig werkzaam in Nederland. Het NAi heeft als taak de architectuur van Nederland te documenteren. Is het aloude criterium dat architecten waarvan het NAi de archieven verzamelt de Nederlandse nationaliteit hebben, dan nog wel zinvol en werkbaar?
Deze en andere vragen worden beantwoord in een nieuw acquisitieplan dat in de loop van 2011 verschijnt. Het zal tot stand komen na bestudering van de ontwikkelingen in het werkveld en gesprekken met een aantal belangrijke spelers daarin.
Augustus 2008 | Om bij de acquisitie van archiefmateriaal verantwoorde keuzes te maken worden acquisitieplannen opgesteld: verkenningen van periodes uit de architectuurgeschiedenis. De jaren zeventig blijken een eigenzinnig en experimentele periode uit de architectuurgeschiedenis te zijn geweest, in weerwil van het truttige imago dat ze hebben.
> Lees meer...
Augustus 2008 | Om bij de acquisitie van archiefmateriaal verantwoorde keuzes te
maken worden acquisitieplannen opgesteld: verkenningen van periodes uit
de architectuurgeschiedenis. De jaren tachtig brachten een grote productie op gang met een
hernieuwde architectonische allure. De overheid bepaalde niet langer
hoe Nederland eruit zou moeten zien, maar schiep de voorwaarden voor
een levendig architectuurklimaat.
> Lees meer...
November 2007 | Er wordt tegenwoordig geen gebouw meer ontworpen zonder
computer. De archieven die het NAi in de toekomst zal verwerven bestaan
voor een groot deel uit digitale bestanden. Dat heeft grote
consequenties voor de manier waarop dat materiaal beheerd,
geconserveerd en ontsloten moet worden.
> Lees meer...
Juni 2009 | Op 2 juni werd in aanwezigheid van Carel Weeber de
overdracht van het archief ‘gevierd’ met de introductie van het nieuwe
acquisitiebeleid van het NAi.
> Lees meer...
De bibliotheek verzamelt en beheert informatie over Nederlandse en buitenlandse architectuur, stedenbouw en aanverwante onderwerpsgebieden zoals huisvesting, ruimtelijke ordening, landschapsarchitectuur en interieurarchitectuur.
> Lees meer...
