Heeft u opmerkingen of vragen over de site? Leg ze voor aan de NAi webredactie.
Maquette Synthetische constructie; Housing System Utopian Project (HSUP), naar ontwerp van J. Baljeu en D. van Woerkom. Collectie NAI, MAQV 630
Februari 2008 | Architecten en ontwerpers zouden zelf al de nodige maatregelen moeten nemen om hun ontwerpen goed te conserveren en te archiveren. Niet alleen het eindproduct, maar juist ook alle materialen en documenten die tijdens het ontwerpproces ontstaan. Daarmee wordt voorkomen dat ontwerpen later niet meer goed te reconstrueren of te bestuderen zijn. Richtlijnen voor ontwerpers om hun eigen werk goed te bewaren zijn vorig jaar gepresenteerd tijdens het symposium Archief in Vorm. Deze brochure, ‘Het ontwerpproces bewaard’ is nu te downloaden.
Download Het ontwerpproces bewaard
Tijdens het ontwerpen van een gebouw, maar ook van een meubelstuk, een website, een vloerkleed en talloze andere objecten, ontstaan schetsen, proefmodellen, maquettes, kleurmonsters en digitale bestanden. Ze vormen belangrijke stappen op weg naar het definitieve ontwerp. Het zijn objecten en documenten die je voor langere termijn zou willen bewaren: materiaal dat in een archief thuishoort. Het dient geconserveerd te worden om het in goede conditie te houden, en gearchiveerd om het later terug te kunnen vinden en het proces opnieuw te reconstrueren.
Schadelijke factoren
Materialen tien jaar achter slot en grendel bewaren is geen garantie voor het behoud ervan, waardoor de neerslag van jaren werk verloren kan gaan. Factoren als licht, vochtigheid, temperatuur, luchtvervuiling, ongedierte en menselijk handelen zijn schadelijk voor vooral organische materialen zoals hout, papier, wol, leer en textiel. Materialen als staal, glas, metaal en keramiek zijn beter bestand tegen invloeden van buitenaf, maar moeten eveneens zorgvuldig bewaard worden. Het conserveren van digitale bestanden en elektronische dragers is een complexe materie die nog veel onderzoek vereist. Ook daaraan wordt in de brochure aandacht besteed.
Fases van het ontwerpproces
Ontwerpers houden zich bezig met de ontwikkeling van nieuwe producten, zoals (gebruiks)voorwerpen, gebouwen en digitale bestanden. Het ontwerpproces bestaat uit meerdere fases, waarin opdrachtgevers, constructeurs, aannemers, uitgeverijen, drukkerijen en fabrikanten een rol spelen. Tijdens het ontwerp- en het uitvoeringsproces blijft het ontwerp zich ontwikkelen tot er een definitieve versie is. In de loop van dat proces worden immers keuzes gemaakt ten aanzien van het uiterlijk van het ontwerp, van materiaalgebruik, van productiewijze of van leverancier. Veranderingen die het ontwerp tijdens zo’n proces ondergaat zijn op het moment zelf misschien vanzelfsprekend, maar na verloop van tijd niet meer: het ontwerpproces is dan niet meer te herleiden tot zijn oorspronkelijke vorm. Het is dan bijvoorbeeld niet meer duidelijk waarom bepaalde keuzes gemaakt zijn. Of welke ontwerptekening de eerste of laatste uit een reeks is.
Hergebruik van kennis
Dat kan op verschillende manieren vervelende gevolgen hebben. Er ontstaan bijvoorbeeld problemen bij de restauratie van een gebouw of het opnieuw in productie nemen van een meubelstuk. In geval van geschillen als plagiaat of malversaties is het belangrijk een zaak juridisch goed te kunnen onderbouwen. Afspraken met bijvoorbeeld een opdrachtgever, aannemer of leverancier moeten dan goed worden vastgelegd en ook weer terug te vinden zijn. Ook uit economisch oogpunt is hergebruik van kennis uit een eerder ontwerpproces van belang: uit het archief kan duidelijk worden hoe het was om met opdrachtgevers, uitvoerders of aannemers samen te werken. Er kan uit blijken dat bepaalde materialen wel of niet geschikt waren om het ontwerp uit te voeren. Het kan ook zo zijn dat een (deel van) een eerder ontwerp later nog verder uitgewerkt wordt. Zo kan een goed archief veel tijd en geld besparen.
Toekomstig onderzoek
Archivering is uiteraard ook van belang voor eventueel toekomstig onderzoek naar vormgevingsarchieven. Op de vraag of volgende generaties het werk zo belangrijk vinden dat ze er onderzoek naar willen doen en er over willen publiceren bestaat tijdens het vormen van het archief natuurlijk nog geen antwoord, maar wanneer er geen archiefmateriaal is, ontbreekt de bron die iets vertelt over het product en het ontwerpproces. Dat maakt onderzoek al bij voorbaat onmogelijk.
Links
De tweede editie van het symposium 'Archief in Vorm' op 31 mei 2007 werd georganiseerd in samenwerking met het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie (RKD) en Stichting Premsela. Tijdens het symposium is de brochure 'Het ontwerpproces bewaard' gepresenteerd, en is ook het Centraal Register van Vormgevingsarchieven in werking gesteld. Op de website van Premsela is een verslag te lezen van het symposium.
De brochure Het ontwerpproces bewaard is tot stand gekomen met steun van de Mondriaan Stichting.
Download Het ontwerpproces bewaard
November 2007 | Er wordt tegenwoordig geen gebouw meer ontworpen zonder
computer. De archieven die het NAi in de toekomst zal verwerven bestaan
voor een groot deel uit digitale bestanden. Dat heeft grote
consequenties voor de manier waarop dat materiaal beheerd,
geconserveerd en ontsloten moet worden.
> Lees meer...
November 2007 | Nationaal en internationaal wordt veel onderzoek gedaan
naar manieren om digitale bestanden te archiveren zodat ze toegankelijk
blijven voor toekomstige generaties.
> Lees meer...
Al vanaf het einde van negentiende eeuw werden architectuurtekeningen
van vooraanstaande architecten verzameld, maar pas zo’n honderd jaar
later werden die verzamelingen ondergebracht in een architectuurmuseum:
het NAi.
> Lees meer...
November 2009 | De maquettecollectie van het NAi is in zowel nationaal als
internationaal perspectief een unieke collectie. Om meer inzicht te
krijgen in de samenstelling, betekenis en positionering van deze
verzameling is een maquetteprofiel opgesteld.
> Lees meer...
