Lippits en Scholte, woningbouwblok Amsterdam Zuid 1919-1923, overzicht maquette.

Recent is de maquetteverzameling van het NAi verrijkt met een maquette uit 1919-1923 van een nog bestaand woonblok in het beroemde uitbreidingsplan Amsterdam Zuid van H.P. Berlage. De maquette werd toevallig ontdekt bij een opruimactie bij de opdrachtgever, de Amsterdamse woningbouwcorporatie Het Oosten, en is nu weer te zien in het NAi. Het ontwerp van de relatief onbekende architecten M.J.E. Lippits en N.H.W. Scholte is bijzonder gedetailleerd uitgevoerd en verrassend goed bewaard gebleven.

Gevarieerd bouwblok
De maquette toont een variant op het type woningbouwblok met binnenhof dat typerend is voor de Berlagiaanse stedenbouw. Het complex ligt aan de Jozef Israëlskade waar het Amstelkanaal en het water van de Boerenwetering bij elkaar komen. Het blok heeft een bijna vierkante grondvorm met een naar binnen geslagen 'lus' die het binnenterrein vormt. Een binnenstraat over de breedte van het bouwblok verbindt het blok met de omliggende straten. De vijf bouwlagen zijn uitgevoerd in baksteen met erkers over meerdere verdiepingen en gevarieerde hoekoplossingen.


_{> Lippits en Scholte, woningbouwblok Amsterdam Zuid 1919-1923, overzicht maquette.}

Authentieke maquette
De maquette van dit woningbouwcomplex is om meerdere redenen bijzonder. Allereerst is de maquette waarschijnlijk gemaakt tussen 1919-1923 en dus authentiek. Aanwijzingen hiervoor zijn de materiaalsoort, gekleurd karton, die tussen 1910-1920 vaak werd toegepast in maquettebouw, en de vondst van krantenpapier met gotisch schrift op de onderkant van de maquette. Het NAi bezit wel meerdere maquettes van woningbouwprojecten uit deze periode maar deze zijn lang na de bouw gemaakt. Een voorbeeld is de maquette van het Mercatorplein in Amsterdam (1925-1927) van H.P. Berlage, rond 1985 gemaakt voor een tentoonstelling.


_{> Links: woningbouwblok gezien vanaf de Amstel. Rechts: zicht op binnenplaats.}

Gaaf en gedetailleerd
De goede staat maakt deze maquette tevens een uniek object in de maquetteverzameling van het NAi. Het is zeer bijzonder dat een maquette uit deze periode zo gaaf en, ondanks lichte verbleking, zo kleurecht bewaard is gebleven. Bovendien is de maquette een bijna volledige weergave van het uitgevoerde ontwerp en zeer gedetailleerd uitgevoerd. Alle architectonische details zijn aanwezig, zoals deuren, balustraden en tuinhekjes. De maquette functioneerde dan ook als presentatiemaquette om het definitieve ontwerp aan de opdrachtgever te kunnen tonen.

Aanwinst voor verder onderzoek
Tijdens een opruimactie bij de opdrachtgever, woningcorporatie Het Oosten te Amsterdam, werd de maquette van Lippits en Scholte ontdekt. Zoals wel vaker gebeurt, bleek deze toevallige vondst zeer interessant voor het NAi, met name voor de historische context van het Plan Zuid. De maquette is nu te zien in Gewoon Architectuur, de vaste tentoonstelling in het NAi over de geschiedenis van twee eeuwen Nederlandse Woningbouw, waarin ook het Plan Zuid is opgenomen.



_{> Links: entree woningbouwblok, huidige situatie. Rechts: zicht op binnenstraat vanaf het binnenterrein, huidige situatie.}

De maquette "woningbouwblok Amsterdam Zuid 1919-1923" is geschonken door Woningcorporatie Het Oosten te Amsterdam en de schenking kwam tot stand met medewerking van de Rijksacademie van Beeldende Kunsten, Amsterdam.

Meer lezen Berlage en Amsterdam Zuid red. Karin Gaillard, Betsy Dokter. Amsterdam, Rotterdam: Gemeentearchief Amsterdam, Uitgeverij 010 Rotterdam, 1992. 112 p., ill. foto's; ISBN 90-6450-174-2 Compacte en complete inleiding voor wie meer wil weten over het uitbreidingsplan dat H.P. Berlage in 1915 ontwierp voor Amsterdam, sindsdien bekend als Plan Zuid. Wetenschappelijk verantwoord, met leesbare tekst en rijk geïllustreerd met tekeningen en veel oude foto's. Deze titel is te raadplegen in de studiezaal van het NAi.

'Nieuwe gebouwen, het oude vertrouwen'

In 1915 schreef de Nederlandsche Bank een besloten prijsvraag uit voor een nieuw hoofdkantoor in Amsterdam. Voor deze prestigieuze opdracht werden vijf vooraanstaande architecten uitgenodigd.
> Lees meer...

Jubilerend prijsvraagontwerp van Mecanoo in de NAi maquettecollectie

Dit najaar is het precies 25 jaar geleden dat de ideeënprijsvraag voor jongerenhuisvesting aan het Kruisplein in Rotterdam werd uitgeschreven. Het project markeert het begin van het bureau dat de prijsvraag won: Mecanoo. Ter gelegenheid hiervan heeft Francine Houben de maquette van de woningbouw aan het Kruisplein aan het NAi geschonken.
> Lees meer...

Maquette H.P. Berlage gerestaureerd

De Collectie van het NAi is onlangs uitgebreid met de maquette en acht tekeningen van het eerste, nooit uitgevoerde ontwerp voor het Gemeentemuseum Den Haag uit de jaren 1919-1920 van H.P. Berlage.
> Lees meer...

Holzbauers maquette gerestaureerd

Het NAi bezit een enorme houten presentatiemaquette van het ontwerp van architect Wilhelm Holzbauer voor een stadhuis in Amsterdam. De omvangrijke restauratie van deze maquette heeft zes maanden geduurd.
> Lees meer...

Imposant gebouw in kwetsbaar gips

In de collectie van het Nederlands Architectuurinstituut bevindt zich een prachtig gipsen architectuurmodel van het ontwerp voor het Hoofdkantoor van de Nederlandsche Handel-Maatschappij (1916-1926), het latere hoofdkantoor van de ABN-AMRO Bank in de Vijzelstraat te Amsterdam.
> Lees meer...