Plattegrond wereldhoofdstad, K.P.C. de Bazel, 1905. Collectie NAi/BAZE 1149-1154

In 1905 ontwerpt K.P.C. De Bazel (1869-1923) een plan voor een wereldhoofdstad die in de buurt van Den Haag moest komen. Gedurende het laatste kwart van de 19de eeuw werden er verschillende wereldvrede-congressen gehouden. Op de vredesconferentie in 1899 in Den Haag werd besloten het Internationaal Hof van Arbitrage daar te vestigen. Dit zou zetelen in een Vredespaleis, waarvoor De Bazel in zijn plan een belangrijke plaats had ingeruimd. Daarnaast moesten er drie grote internationale academies komen, op te richten door uitgelezen wetenschappers uit alle landen van de wereld.

Vredesteken
Een plein of park van ca. 140.000 m2 groot, gewijd aan de 'Verbroedering der Menschheid' werd de kern van een achthoekige stad, waarin acht hoofdwegen samenkomen. De hoofdindeling berust op een ongelijkarmig kruis, volgens De Bazel 'het door strijd veroverde vredesteken', dat zijn snijpunt heeft in het centrale plein. Een wereldhoofdstad moest orde scheppen in de chaos van de vele internationalistische initiatieven overal ter wereld, die tot dusverre als 'zwakke lichtjes op verschillende delen van de aarde flikkerden'. Zij zouden voortaan vanuit één grote lichtbron moeten stralen.

_{> Links: Brief van Paul Horrix aan De Bazel, 1904. Collectie NAi/BAZE 1149-1154. Rechts: Tekst van een voordracht over het Internationalisme door P.H. Eijkman. Collectie NAi/BAZE 1149-1154.}

Het 'Athene van de toekomst'
De belangrijkste motor achter dit ambitieuze plan was niet De Bazel zelf, maar twee fervente pleitbezorgers van het Internationalisme, de medicus P.H. Eijkman en zijn secretaris Paul Horrix. Van deze twee gedreven idealisten kreeg De Bazel de opdracht een wereldhoofdstad te ontwerpen, nadat zijzelf de grote lijnen al hadden uitgezet. Er is door Eijkman en Horrix druk en aanvankelijk met succes gelobbyd voor morele steun voor dit plan onder politici, kunstenaars en maatschappelijke organisaties. Ze togen zelfs naar Amerika om grote geldschieters te vinden, activiteiten die in de media breed werden uitgemeten. In tijdschriften verschenen artikelen waarin de regering werd opgeroepen dit 'Athene van de toekomst' te realiseren. Maar het plan, typerend voor het burgerlijke idealisme van die tijd, ketste af op de trage reactie van de Nederlandse regering.

Of, zoals in De Opmerker werd betoogd, op onze volksaard: "Daar komt nog bij dat wij Hollanders een zeekeren schrik hebben voor groote plannen, in de eerste plaats uit hoofde van onze nationale voorzichtigheid. Een groot plan tot uitvoering te brengen eischt veel arbeid, veel onaangenamen arbeid vaak en brengt veel gedoe, veel geharrewar, veel questies meede [..] en wij hebben een hekel aan questies, die ons storen in onze rustige geest." Toch is iets van de plannen gerealiseerd: in 1908 verwerkte H.P. Berlage het ontwerp van De Bazel in zijn uitbreidingsplan voor Den Haag.

Meer lezen
K.P.C. de Bazel architect / A.W. Reinink. - Leiden : Universitaire Pers, 1965. - 245 p. : ill., foto's ; 28 cm 3434 M.

Plannen van internationalisme / [red. P.H. Scheltema]. - In: De Opmerker 40 (1905), nr. 39 (30 september)

Op zoek naar een 'gelukkige menschen-stad'

De architect H. Th. Wijdeveld heeft naam gemaakt met fantastische en visionaire projecten. In de twintigste eeuw zijn echter meer architecten geweest die plannen bedachten die voortkwamen uit het geloof in een betere samenleving en een gelukkiger toekomst.
> Lees meer...

---

Team 10 in beeld en geluid

Team 10 bestond uit een aantal kritische architecten uit verschillende Europese landen, die tussen 1960 en 1981 tijdens informele bijeenkomsten debateerden over architectuur en stedenbouw.
> Lees meer...

---

Motopias

Tentoonstelling 08 mei 2003  - 24 augustus 2003 | De tentoonstelling Motopias (2003) toonde de bezoeker de visionaire concepten uit de 20ste eeuw van beroemde ontwerpers. Het merendeel van deze concepten is nooit uitgevoerd, maar ze zijn wel van grote invloed geweest op hoe er over mobiliteit in steden wordt gedacht.
> Lees meer...

---

De Grote Verbouwing

Tentoonstelling | De tentoonstelling 'De Grote Verbouwing' (2004) vormde een zoektocht naar de leidende principes die geldig zijn voor de transformatie van naoorlogse wijken. Aan de hand van vijftien wijken kwamen de volgende onderwerpen aan bod: de omvang en complexiteit van de opgave, de oorspronkelijke ambities, de ontwikkelingen in de stedelijke herstructurering van de afgelopen jaren, en de verworven inzichten.
> Lees meer...

---

Pieter Verhagen - specialist in stadsuitbreiding

April 2008 | Pieter Verhagen (1882-1950) was een van de eerste echte stedenbouwkundigen in Nederland die zich helemaal op die discipline toelegde. Hij is belangrijk geweest voor de naoorlogse wederopbouw en voor stadsuitbreidingen in Rotterdam en talloze andere gemeenten. Hij hield zich bezig met verstedelijking, maar nooit zonder natuur en landschap uit het oog te verliezen. Het NAi heeft onlangs een aantal persoonlijke archiefstukken van Verhagen verworven.
> Lees meer...

---