Reliëf van Henry Moore aan de gevel van het Bouwcentrum, hoek Weena en Diergaardesingel, z.j. Foto: Collectie NAi, Archief BOKS. Gereproduceerd met toestemming van The Henry Moore Foundation.

Vanaf 14 oktober 2006 is in de Kunsthal in Rotterdam een tentoonstelling te zien over het werk van de Engelse beeldhouwer Henry Moore onder de titel 'Sculptuur en architectuur'. Een van de bekendste werken van Moore die een relatie aangaan met architectuur is het reliëf aan de gevel van het Bouwcentrum in Rotterdam uit 1955. Het NAi beheert foto's en brieven van Moore die betrekking hebben op dit kunstwerk.

Brieven
Het materiaal zit in het bescheiden archief van J.W.C Boks (1904-1986), de architect van het Bouwcentrum. Het archief bevat foto's van voorstudies en modellen die Moore hem stuurde, geveltekeningen waarop Boks het ontwerp heeft ingetekend, foto's van het reliëf in aanbouw en brieven van Henry Moore aan Boks. Daarin schrijft hij over zijn bezoeken aan Rotterdam, over de uitvoering van zijn ontwerp en over andere opdrachten waar hij in die periode aan werkte.

Voortgang
Omdat Moore zelf niet aanwezig was bij uitvoering van zijn ontwerp, stuurde Boks hem foto's van de voortgang van het metselwerk. Moore reageerde daarop in zijn brieven en deed soms suggesties voor aanpassingen als hij niet helemaal tevreden was. Een aantal keer bezocht hij Rotterdam om het werk met eigen ogen te zien en aanwijzingen te geven aan de metselaars. De verstandhouding met Boks was, mede door die bezoeken, buitengewoon hartelijk. De dochter van Boks heeft nog een paar weken bij de familie Moore gelogeerd om haar Engels te verbeteren. Ook daarover schrijft Moore in zijn brieven.


_{> Foto van de maquette van het uitgevoerde ontwerp. De fotoverzameling werd ontsloten door middel van een kaartsysteem, met daarop onderwerp, omschrijving, verwijzingen, classificatie- en volgnummer. Collectie NAi, Archief BOKS. Gereproduceerd met toestemming van The Henry Moore Foundation.}

Baksteen
De Vereniging Nederlandse Baksteenindustrie schonk het reliëf in 1954 aan het Bouwcentrum ter gelegenheid van de eerste uitbreiding. Boks opperde het idee om een decoratieve wand in baksteen te laten ontwerpen. De keuze voor Henry Moore is opvallend, omdat hij nog nooit met baksteen gewerkt had. Een jaar eerder had in Museum Boijmans van Beuningen echter een tentoonstelling plaatsgevonden van het werk van Moore, waaruit overtuigend was gebleken dat hij in staat was een sculptuur te integreren in een monumentaal gebouw. Moore koos voor Hollandse bakstenen, die iets kleiner zijn dan de Engelse. Ongeveer 16.000 'handvorm bonte klinkers' waren nodig om de figuren in de muur te metselen.

Expressief
Het reliëf dat Moore ontwierp bevindt zich op de hoek van de gevel aan het Weena, aan de zijde van de Diergaardesingel. Het is 8,40 meter hoog en 18,60 meter lang. Het bestaat uit een soort lijst van horizontale en verticale lijnen, met daarbinnen vijf organische vormen. Het reliëf werd geplaatst in een strakke gevel van beton- en glasstroken. Hoewel het werk wat betreft materiaalgebruik goed paste bij het gebouw, dat deels uit baksteen was opgetrokken, had het door de opbollende vormen toch een heel eigen, expressief karakter. Het lijkt alsof de wand opzwelt en bijna uitpuilt door krachten aan de achterzijde van de gevel.

Menselijk
Het reliëf werd onthuld op 22 december 1955. Tijdens die plechtigheid sprak de directeur van Museum Boijmans van Beuningen, J.C. Ebbinge Wubben, zijn waardering uit voor het kunstwerk. "Het fundamenteel menselijke van Moore's kunst komt naar mijn gevoelens in deze Rotterdamse schepping in wel zeer sterke mate tot uitdrukking. Nog steeds heerst het misverstand bij velen, dat de 'menselijkheid' van een kunstuiting bepaald zou worden door de graad van naturalistische uitbeelding. Te weinig wordt ingezien, dat de kunstenaar, juist door te elimineren wat in de natuur a.h.w. incidenteel is, gebonden aan genus of individu, eerst een blijvender, hoger waarde kan scheppen".
[uit: Bouw 1956, p. 311]

Bekijk foto's en brieven uit het archief van J.W.C. Boks

Archief J.W.C. Boks naar de collectie van het NAi

April 2011 | Op 8 april werd het archief van architect J.W.C. Boks overgedragen aan het NAi. Het vormt een belangrijke aanvulling op de al eerder verzamelde archieven uit de wederopbouwperiode. Gelijktijdig werd het boek gepresenteerd dat Hans Willem Bakx over Boks schreef op basis van onderzoek in dit archief.
> Lees meer...

Bouwcentrum Rotterdam

Vlak na de oorlog, in 1946, werd het Bouwcentrum opgericht op initiatief van de Bond van Nederlandse Architecten en het centraal college van het Bouwwezen. Zij achtten voorlichting en documentatie van de voortschrijdende bouwtechniek van groot belang voor de Wederopbouw.
> Lees meer...

De spectaculaire stad

Tentoonstelling 26 januari 2007  - 06 mei 2007 | NRW Forum, Düsseldorf, Duitsland | De tentoonstelling 'De Spectaculaire Stad' toonde foto's van de stad, gezien door de lens van de meest prominente hedendaagse fotografen.
> Lees meer...

Architectuur van de Nacht

Tentoonstelling 27 januari 2007  - 05 mei 2007 | De tentoonstelling 'Architectuur van de nacht - Schitterende gebouwen' (2007) liet zien hoe het gebruik van licht in de afgelopen honderd jaar de architectuur en onze beleving ervan heeft veranderd.
> Lees meer...