> Maquette van de Zwarte Madonna, naar ontwerp van Carel Weeber. Collectie NAi, foto NAi/Huib Kooyker
Juni 2009 | Een veranderend verzamelbeleid maakt het minder vanzelfsprekend dat een compleet architectenarchief in de collectie van het NAi wordt opgenomen. Het archief van Carel Weeber echter behoort tot de ‘buitencategorie’. Ook als de selectiecriteria worden aangescherpt zal zo’n belangrijk archief zonder meer integraal verworven worden. Op 2 juni werd in aanwezigheid van Carel Weeber de overdracht van het archief ‘gevierd’ met de introductie van het nieuwe acquisitiebeleid van het NAi.
Tegelijk met het archief werd ook de overdracht bezegeld van een maquette van de Zwarte Madonna, een van de sleutelprojecten van Weeber. Het is een maquette die gemaakt is nadat het gebouw in 2007 werd gesloopt. De maquette wordt opgenomen in de verzameling ‘nooit gebouwd of ooit gesloopt’. Daarin bevinden zich ook het ontwerp van Weeber voor de Openbare Bibliotheek Rotterdam, de Bijenkorf van W.M. Dudok en het Coolsingelziekenhuis van W.N. Rose.
Sociale huurflat
Carel Weeber (1937) was architect, docent aan de TU Delft en een vaardig polemist, die het architectuurdebat in Nederland graag flink opstookte met dwarse meningen en vernieuwende ideeën. Met de Zwarte Madonna, de roemruchtste sociale huurflat van Nederland, wilde hij de heersende truttigheid opblazen, en het ultieme beeld van sociale woningbouw neerzetten: niet opgeleukt, maar sober en functioneel.
Heiligen
De Zwarte Madonna is volgens Weeber door de architectuurwereld nooit omarmd. Tegen de sloop werd alleen geprotesteerd door een aantal bewoners. Hij ligt er niet wakker van: “Ik ben blij dat hij weg is”. Hij houdt er niet van om over gebouwen te praten alsof het heiligen zijn. Al sinds zijn intrede in de Nederlandse architectuur hekelt hij het ‘nobele sentiment’ in de architectuur, dat gebouwen een onaantastbare status toedicht. “Architectuur bestaat uit papier, niet uit gebouwen, en daarom is een archief zo belangrijk.” 
> Maquette van de Zwarte Madonna, naar ontwerp van Carel Weeber. Collectie NAi, foto NAi/Huib Kooyker
Historische bron
Het archief van Weeber bevat voornamelijk ontwerptekeningen. Over de waarde van zo’n archief als historische bron zijn de meningen verdeeld. Voor Weeber zijn de tekeningen bijzaak, die kun je niet ‘lezen’, zonder ook de context te kennen in de vorm van interviews, beschouwingen en kritieken. “Mijn gebouwen spreken niet voor zichzelf, er was altijd een verhaal bij nodig”. Architectuur zonder verbale component vindt hij nutteloos.
Kloof
Conservatoren van het NAi, die het archief gaan inventariseren en bestuderen, bekijken het anders: uit de primaire bron, de tekeningen, zou wel eens een heel ander verhaal over de Zwarte Madonna kunnen opdoemen. De discussie over architectuur is interessant, maar het gaat er ook om wat daadwerkelijk gebouwd is. Hoe architecten zichzelf profileren, wat ze zeggen en schrijven, kan heel iets anders zijn dan wat ze in de praktijk gedaan hebben. Die kloof is interessant voor historici.
Prullenbak
Archiefmateriaal dat de afgelopen vijftig jaar niet is ingezien kan volgens Weeber de prullenbak in. Hij is geen verzamelaar. Boeken die hij gelezen had gaf hij weg aan studenten. Ongelezen boeken trouwens ook. Zo bezien is het een wonder dát er nog een archief is. Publicist Paul Groenendijk pleit er juist voor om zoveel mogelijk te bewaren, vooral dat wat anderen weggooien. Je weet nooit welke nieuwe verbanden zichtbaar worden. Wat vandaag waardeloos lijkt, kan morgen interessant zijn. Nu beslissen over wat in de toekomst waardevol is, is een van de lastigste aspecten van het voeren van een acquisitiebeleid.
Bouwproductie
Tot nu toe hanteerde het NAi een ruimhartig verzamelbeleid, maar er zijn zowel praktische als inhoudelijke redenen om dat beleid aan te scherpen. De depots raken vol en het ontbreekt aan mankracht om al het materiaal te verwerken. Terwijl het aanbod alleen maar groter wordt: de bouwproductie is enorm toegenomen, en door digitale ontwerptechnieken worden ook archieven zelf steeds groter. Bovendien is de dynamiek van het bouwproces veranderd. Het is niet meer zo vanzelfsprekend om architectenarchieven te verzamelen, als het niet meer vanzelfsprekend is dat (alleen) de architect verantwoordelijk is voor het ‘creatieve aspect’.
Ruimtelijke opgaven
Het is dus niet alleen een kwestie van depotruimte bijbouwen, maar ook: vaststellen welk verhaal de collectie wil vertellen en thema’s benoemen die voor dat verhaal essentieel zijn. Niet het vergaren van de grote namen is het doel, maar het samenstellen van een collectie die relevante en inspirerende antwoorden biedt op de grote maatschappelijke en ruimtelijke opgaven.
Maar wat de precieze selectiecriteria zullen zijn, en hoe daarover verantwoording zal worden afgelegd is nog onderwerp van discussie. Om het nieuwe acquisitiebeleid verder uit te werken organiseert het NAi in de loop van dit jaar een of meer expertmeetings met vertegenwoordigers uit de vakwereld.
Juli 2008 | Selectie is het sleutelwoord bij het samenstellen van een
evenwichtige architectuurcollectie. De manier waarop die selectie
plaatsvindt staat volop ter discussie en is sterk afhankelijk van
de beschikbare capaciteit van het NAi en de veranderende
architectuurpraktijk.
> Lees meer...
Het archief van Carel Weeber is de nieuwste aanwinst in het NAi. Het topstuk: de maquette van de Zwarte Madonna. Met het archief van Weeber en de overdracht van de maquette van de Zwarte Madonna toetst het NAi tevens zijn ideeën voor een nieuw verzamelbeleid.
> Lees meer...
Hoogtepunten uit twee eeuwen Nederlandse architectuur
bewonderen, beleven en ondergaan: dat is wat het NAi voor ogen had met
het bij de BankGiro Loterij ingediende plan 'Collectie Nederland'. De BankGiro Loterij
beloonde dit plan onlangs met de toekenning van 250.000 euro aan het NAi uit een extra
trekking. Dankzij deze ondersteuning kan het NAi de topstukken uit de 'Collectie Nederland'
vanaf begin 2009 aan het publiek presenteren: van Cuypers tot Coenen,
van Berlage tot Koolhaas.
> Lees meer...
Op 4 oktober worden twee nieuwe publicaties gepresenteerd die in het
teken staan van de collectie van het NAi. Een collectie met een paar
miljoen tekeningen, foto’s, maquettes en brieven die de
Nederlandse architectuur documenteren. Het nieuwe verzamelplan voor het verwerven van toekomstige archieven, en
een boek dat de mooiste stukken laat zien uit het resultaat van 100
jaar verzamelen.
> Lees meer...
De AM NAi prijs wordt elke twee jaar uitgereikt voor het beste gerealiseerde project van een jonge architect (tot 40 jaar) in Nederland. Met deze vijfde editie is de prijs een traditie aan het opbouwen; een traditie van stimuleren en waarderen van jong architectuurtalent. Het is een erkenning van de ruimtelijke kwaliteit van de architectuur, maar ook van ambitie, innovatie, intelligentie en sociale en culturele sensitiviteit.
> Lees meer...
Facebook